Tíðinda vænst af efnahagsmálum: stýrivextir, staða banka, kjarasamningar og álver í deiglunni

Það er fjölmargra tíðinda að vænta í efnahagsmálum næstu daga, – stýrivaxtaákvörðunar Seðlabankans, ríkisstjórnin hittir forkólfa bankakerfisins til að ræða stöðu bankanna, kjarasamningar eru á lokastigi og loks eru komnar fram yfirlýsingar ráðamanna um að framkvæmdir við álver í Helguvík séu á næsta leyti.

Kl. 11 í fyrramálið heldur Seðlabankinn vaxtaákvörðunarfund, sem beðið er með eftirvæntingu. Þess er vænst að tilkynnt verði þar um að fyrstu skref verði stigin í lækkun stýrivaxta hér á landi. Heimildarmenn Eyjunnar segja að önnur ákvörðun Seðlabankans hafi í för með sér enn aukinn vaxtamun milli Íslands og viðskiptalandanna, sem lækkað hafa stýrivexti að undanförnu.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, sagði í dag að ef ekki verði þar tilkynnt um stýrivaxtalækkun muni aðilar vinnumarkaðarins líta á það sem blaut tuska framan í andlit sitt en þeir eru nú á lokaspretti í viðræðum um kjarasamninga.

Þá hefur forsætisráðherra boðað „aðila á fjármálamarkaðnum“ til fundar á morgun til þess að undirbúa ráðstafanir í því skyni að draga úr neikvæðum afleiðingum hugsanlegrar lánsfjárkreppu á alþjóðamörkuðum.

Forsætisráðherra greindi frá þessu á Viðskiptaþingi í dag. Þar ræddi hann stöðu kjarasamninga á almennum vinnumarkaði og vísaði sérstaklega til ákvæðis stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um lækkun á sköttum einstaklinga og fyrirtækja þegar hann ræddi hugsanlega aðkomu ríkisins að samningunum. Hann kvaðst vonast til að niðurstaða samninganna mundi hafa“jákvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf og stuðla að auknu jafnvægi með lægri verðbólgu og minni við­skipta­halla.“ Í gær lýstu forystumenn ríkisstjórnarinnar því yfir að þeir byggjust við að koma að samningaborðinu nú um helgina. Frá talsmönnum verkalýðshreyfingarinnar hefur komið fram að m.a. verði þess vænst að ríkisstjórnin stígi skref til að auka vaxtabætur og barnabætur og bæta stöðu þeirra sem verst standa á húsnæðismarkaði.

Í ræðu sinni á Viðskiptaþingi ræddi forsætisráðherra ítarlega málefni banka og fjármálafyrirtækja og sagði að allir íslensku bankarnir standi traustum fótum og eigi „að standast verulega versnandi ytri aðstæður án þess að eigið fé þeirra fari niður fyrir eðlileg öryggismörk.“ Síðan minnti hann á að árið 2006 hefði verið ákveðið, „að auka gjaldeyrisforðann sem og bæta eiginfjárstöðu bankans með því að ríkissjóður tók erlent lán og endurlánaði bankanum. Ríkisstjórnin hefur fylgst grannt með framvindu mála á alþjóðafjármálamarkaði með það fyrir augum að fylgja þessu frekar eftir ef ástæða þykir til og aðstæður á markaði leyfa.“

Þá rakti Geir að af hálfu ríkisstjórnarinnar hefði veirð „lögð áhersla á mikilvægi þess að íslensk fyrirtæki hafi höfuðstöðvar sínar hér á landi jafnvel þótt þau starfi einnig á alþjóðamarkaði. Jafnframt miðar stefna ríkisstjórnarinnar að því að skapa fyrirtækjum samkeppnishæft rekstrarumhverfi á Íslandi, meðal annars með því að heimila þeim fyrirtækjum sem þess óska að færa bókhald sitt og ársreikninga í erlendri mynt, enda uppfylli þau sett lagaskilyrði, sbr. það sem ég áður nefndi um þetta atriði. Sá misskilningur virðist vera uppi að fjármálafyrirtækin búi við lakari aðstöðu í þessu tilliti en önnur fyrirtæki. Svo er ekki og sé ég ástæðu til að koma því á framfæri hér.“ Síðastnefnda yfirlýsingin vekur athygli í ljósi þeirrar umræðu sem uppi hefur verið um ósk Kaupþings um að fá að færa bókhald sitt og hlutafé í evrum en ársreikningaskrá fjármáalráðuneytisins synjaði þeirri beiðni að fenginni umsögn Seðlabankans.

Í ræðunni á Viðskiptaþingi áréttaði Geir Haarde ennfremur fyrri yfirlýsingar um evruna og stöðu krónunnar og sagði: „Nú virðast flestir hafa áttað sig á því að hér eru aðeins tveir kostir í boði: Að halda íslensku krónunni eða taka upp evru sem jafnframt þýðir inngöngu í Evrópusambandið. Það er einfaldlega ekki kostur að taka einhliða upp evru. Slíkt er ekki trúverðugt og því fylgir margs konar óhagræði og aukakostnaður.“ Þá sagði hann um umræður um ESB-aðild: „Eins og margoft hefur komið fram er aðild að Evrópusambandinu ekki á dagskrá núverandi ríkisstjórnar og þar með ekki heldur upptaka evru. Við þurfum því að einbeita okkur að því að koma hér á meira jafnvægi í efnahagslífinu eftir uppsveiflu síðustu ára. Ná verðbólgunni niður og draga úr viðskiptahallanum. Þetta tvennt, ásamt því að halda áfram að treysta og fjölga stoðunum undir okkar atvinnulífi, eru stóru verkefnin framundan.“

Síðast en ekki síst vakti það athygli í dag að Árni Sigfússon, bæjarstjóri í Reykjanesbæ, lýsti því yfir að framkvæmdir við nýtt álver í Helguvík ættu að geta hafist í næsta mánuði. Þar hefjist framleiðsla á 150.00o tonnum af áli á árinu 2010. Ekki liggur fyrir hvaðan álver í Helguvík mun fá orku en helst er horft til Bitruvirkjunar Orkuveitu Reykjavíkur í því sambandi, ásamt svæða á vegum Hitaveitu Suðurnesja á Suðurnesjum þar sem rannsóknarleyfi liggja enn ekki fyrir. Stjórn Landsvirkjunar hefur ákveðið að slíta viðræðum um orkusölu til álfyrirtækja og einbeita sér að viðræðum við aðra kaupendur sem greiði hærra orkuverð en áliðnaðurinn. Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra, sem fer með eignarhlut ríkisins í Landsvirkjun, sagðist hins vegar í kvöldfréttum Útvarps fagna þessum fréttum. Tímasetning framkvæmda nú væri heppileg. Erlendar fjárfestingar af þessu tagi senda jákvæð skilaboð um íslenskt hagkerfi og efnahagslíf.

Ekki liggur fyrir hver afstaða ráðherra Samfylkingarinnar er til frétta af álversframkvæmdum í Helguvík en ýmsar stofnanir flokksins hafa ályktað gegn nýjum álverum.