Undrast kæruleysislegt viðhorf til verðbólgu

„Sannast sagna vekur undrun hve kæruleysislegt viðhorf margir virðast hafa til verðbólgu,“ sagði Ingimundur Friðriksson, seðlabankastjóri í ræðu hjá Rótarýklúbbi Austurbæjar.

Í ræðunni kemur seðlabankastjórinn inn á umræðu þá sem fram hefur farið í kjölfarið á umtalaðri grein Illuga Gunnarssonar og Bjarna Benediktssonar, þingmanna Sjálfstæðisflokksins, um efnahagsmál.  „Þá er rétt að leggja áherslu á að Seðlabankinn telur ekki að eitthvert val standi nú á milli verðstöðugleika og fjármálastöðugleika. Verði  slakað á markmiðinu um verðstöðugleika má fullyrða að það myndi grafa verulega undan trúverðugleika peningastefnunnar, verðbólga og ekki síður verðbólguvæntingar myndu aukast til muna sem á skömmum tíma gæti leitt til víxlhækkana verðlags og launa og lækkunar  gengisins. Enda þótt innlend fjármálafyrirtæki kynnu í fyrstu að hagnast á lækkun gengis og meiri verðbólgu myndi slík framvinda fljótt koma harkalega niður á skuldugum heimilum og fyrirtækjum og þar með leiða til útlánatapa. Frá sjónarhóli fjármálastöðugleika er því afar brýnt að halda verðbólgu í skefjum. Þá er rétt að leggja áherslu á þá augljósu staðreynd að aðgangur innlendra banka að erlendu lánsfé breytist ekki þótt Seðlabankinn lækki vexti,“ segir í ræðu Ingimundar.

„Þótt auðvitað rætist úr með tímanum er ólíklegt að skilyrði batni að  marki á næstunni. Þau gætu orðið erfið vel fram eftir árinu ef ekki lengur. Aðstæður sem ríktu á fjármálamarkaði í nokkur ár fram til síðasta árs voru líka mjög óvenjulegar og afar ólíklegt er að slíkir tímar renni upp á ný í fyrirsjáanlegri framtíð. Víst má telja að fjárfestar muni
gæta meiri varfærni í allri framgöngu sinni á komandi tíð en þeir gerðu  fram á mitt síðasta ár og að svigrúm banka til athafna verður minna en verið hefur um langt skeið. Íslensk fyrirtæki, þar með taldir bankar,
líkt og fyrirtæki og bankar um allan heim, verða því að laga sig að  breyttu umhverfi, þrengri aðgangi að lánsfé og lakari kjörum en buðust fram á síðasta ár. Við þessar aðstæður er enn brýnna en ella að draga úr ójafnvæginu í íslenskum þjóðarbúskap, þ.m.t. að ná tökum á verðbólgu og verðbólguvæntingum.“

Þá segir Ingimundur að því hafi verið haldið fram „að seðlabankar í öðrum löndum hafi lækkað vexti og að vaxtamunur hafi þar af leiðandi aukist sem hefði átt að gefa Seðlabankanum svigrúm til að lækka vexti nú í febrúar. Þetta er ekki alls kostar rétt. Seðlabanki Bandaríkjanna hefur lækkað vexti töluvert frá því í haust (um samtals 2,25 prósentur) og Englandsbanki hefur lækkað stýrivexti sína í tvígang í vetur (um samtals 0,5 prósentur). Aðrir seðlabankar í nágrannalöndum okkar hafa ekki lækkað vexti. Seðlabanki Evrópu hefur haldið vöxtum sínum óbreyttum um margra mánaða skeið og seðlabankar Noregs og Svíþjóða hækkuðu stýrivexti sína fyrr á þessu ári. Seðlabanki Ástralíu hækkaði
vexti sína einnig fyrir skömmu en Ástralía tilheyrir svokölluðum hávaxtalöndum.  Á þessari stundu verður ekkert fullyrt um hver næstu skref þessara banka verða í vaxtamálum, þ.m.t. seðlabanki Evrópu.“

Og seðlabankastjóri ræddi stöðu íslensku bankanna og sagði:  Þá má rifja upp að gengi hlutabréfa íslenskra banka hefur ekki breyst með áberandi öðrum hætti en banka víða um lönd. Undanfarið ár hefur gengi hlutabréfa í íslenskum viðskiptabönkum t.d. lækkað um 7% til 30% en ýmissa stórra norrænna banka um 15% til allt að 40% og þekktra alþjóðlegra stórbanka um 30% til yfir 50%. Lækkun allra er meiri frá því að gengi hlutabréfa var í hámarki. Fjármálafyrirtæki vega óvenjulega þungt í hlutabréfavísitölu íslensku kauphallarinnar, um tvo þriðju hluta um þessar mundir. Hvar sem borið er niður í heiminu hefur gengi hlutabréfa í fjármálafyrirtækjum lækkað og víðast hvar
töluvert meira en annarra fyrirtækja sem mynda hlutabréfavísitölur. Fjármálafyrirtæki hafa því dregið hlutabréfavísitölur niður og því meira hér á landi sem bankarnir vega þyngra í vísitölunni en almennt gerist.

Íslensku bankarnir gengu í gegnum tímabil nokkurra þrenginga á fyrri hluta árs 2006 og drógu af þeim margháttaðan lærdóm. Meðal þess var að stórauka gagnsæi í rekstri sínum og starfsemi, draga úr innbyrðis eignatengslum, styrkja til muna lausafjárstöðu sína og að auka hlut innlána í fjármögnun sinni. Þeir voru því mun betur búnir en ella undir breytingarnar sem urðu á liðnu ári. Íslensku bankarnir hafa þótt djarfir í fjárfestingum sínum og hafa orð á sér fyrir að vera áhættusæknari en bankar í ýmsum nágrannalandanna. Það kann að vera rétt en endurspeglast þá jafnframt í því að íslensku bankarnir hafa kosið að hafa tiltölulega sterka eiginfjárstöðu.“