Kjartan Ólafsson vill að dómsmálaráðherra biðjist afsökunar á símhlerunum

Kjartan Ólafsson, fyrrverandi ritstjóri Þjóðviljans og alþingismaður, mælist til þess í grein í Morgunblaðinu í dag að Björn Bjarnason dómsmálaráðherra biðjist afsökunar fyrir hönd íslenska ríkisins á símhlerunum sem stjórnvöld stóðu að á 32 heimilum, í sex lotum á árunum 1949–1968. Kjartan segir niðja fólksins líka eiga rétt á afsökunarbeiðni.

Björn sagði í samtali við fréttastofu Útvarps í morgun að það sé mjög gott að upplýsingar um hleranirnar séu komnar fram, hann hafi sjálfur verið eindreginn talsmaður þess að gögnin yrðu birt. En hann bendir á að skoða þurfi þetta mál í sögulegu samhengi og ekki sé sanngjarnt að taka einn þátt út og krefjast afsökunar á honum. Hann segir stjórnmálmenn sem komi við þessa sögu hafi átt samstarf eftir þessa atburði; sumir mjög gott þrátt fyrir ásakanir þeirra tíma um hleranir.

Kjartan birtir með grein sinni lista yfir fólkið, sem hlerað var hjá og „mannréttindi voru brotin á með þessum hætti, að undirlagi Bjarna Benediktssonar og tveggja annarra ráðherra Sjálfstæðisflokksins.“ Í hópnum eru 12 alþingismenn, þar af níu sem áttu sæti á þingi þegar símar þeirra voru hleraðir. Margir á listanum voru framámenn í vinstri pólitík og verkalýðshreyfingunni en einnig ýmsir, segir Kjartan, sem aldrei höfðu tekið þátt í stjórnmálastarfi og að jafnvel hafi verið ráðist inn á heimili dyggra stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins.

„Með hinum víðtæku pólitísku símahlerunum var ráðist að heiðvirðu og vammlausu fólki með aðferðum sem almennt þykir aðeins við hæfi að beita gegn stórhættulegum glæpamönnum svo sem eiturlyfjasölum, meintum morðingjum eða landráðamönnum. Þessar pólitísku símahleranir á árunum 1949-1968 eru svartur blettur í sögu íslenska lýðveldisins. Þær eru víti til varnaðar fyrir alla þá sem fara með æðstu völd, nú og á komandi árum,“ segir Kjartan.

Rúmur hlemingur nafnanna hafði áður birst fyrir tveimur árum í Óvinir ríkisins, bók Guðna Th. Jóhannessonar sagnfræðings, sem fyrstur skýrði frá hlerununum. Með nýjum lögum um Þjóðskjalasafnið 2007 var veittur aðgangur að gögnum um hleranirnar. Áður hafði Kjartan krafist aðgangs að göngunum og boðað málsókn fyrir dómstólum ef ekki yrði á það fallist. Alþingi skipaði nefnd 2006 um hvernig aðgangi skyldi háttað að göngunum og menntamálaráðherra hafði líka áður veitt Kjartani aðgang að hluta þeirra.

Kjartan segir að hleranirnar hafi farið fram „með bréfi frá dómsmálaráðherra, oftast Bjarna Benediktssonar, til sakadómara eða yfirsakadómara þar sem farið er fram á heimild til að hlera ákveðin símanúmer. Hvergi er í þessum bréfum að finna nokkurn rökstuððning fyrir beiðnunum nema oljóst tal um að hætta geti verið á óspektum. Sömu sögu er að segja um úrskurði dómaranna. Þeir láta jafnan það eitt nægja að vísa í bréf ráðherrans en forðast eins og heitan eldinn að leggja sjálfir nokkuð til mála eða gera tilraun til að rökstyðja niðurstöður sínar,“ segir Kjartan. Í bréfum dómsmálaráðherra til sakadómara er í fjórum tilvikum af sex ekki vísað í eina einustu lagagrein til stuðnings hlerunarbeiðnunum og aðeins í einu hinna sex tilvika haft á orði að það sé lögreglan sem óttist óspektir.“

„Með hinum víðtæku pólitísku símahlerunum var ráðist að heiðvirðu og vammlausu fólki með aðferðum sem almennt þykir aðeins við hæfi að beita gegn stórhættulegum glæpamönnum svo sem eiturlyfjasölum, meintum morðingjum eða landráðamönnum. Þessar pólitísku símahleranir á árunum 1949-1968 eru svartur blettur í sögu íslenska lýðveldisins. Þær eru víti til varnaðar fyrir alla þá sem fara með æðstu völd, nú og á komandi árum.

Vel færi á því að núverandi dómsmálaráðherra, fyrir hönd íslenska ríkisins, bæði allt það fólk sem brotið var á með þessum hætti afsökunar á ósómanum – þá sem enn lifa og hina sem látnir eru. Niðjar þeirra eiga líka rétt á slíkri afsökunarbeiðni,“ segir Kjartan í greininni.

Hann segir að skráð efni úr símtölunum fyrirfinnst hvergi. „Vera má að því hafi verið eytt árið 1976. Þór Whitehead prófessor hefur greint svo frá að öllum gögnum persónunjósnadeildar þeirra Bjarna Benediktssonar ráðherra og Sigurjóns Sigurðssonar lögreglustjóra hafi þá verið brennt af því að lögreglustjórinn mátti ekki til þess hugsa að eftirmaður hans fengi aðgang að plöggunum.“