Þorvaldur Gylfason: Athuga ætti hvort stjórnmálaflokkar voru sekir um refsiverða háttsemi

Við berum öll ábyrgð á bankahruninu og afleiðingum þess, hvort sem okkur líkar það vel eða illa, og það er hörmulegt, en við erum ekki öll sek, því fer víðs fjarri. Þetta segir Þorvaldur Gylfason í grein í fréttablaðinu í dag. Þorvaldur segir í greininni að Eva Joly, ráðgjafi sérstaks saksóknara, reki sig á veggi í störfum sínum og að „hún ætti ef til vill að athuga, hvort þeir stjórnmálaflokkar, sem leiddu hrunið yfir landið í eiginhagsmunaskyni, eða menn á þeirra vegum, hafi gerzt sekir um refsiverða háttsemi.“

Þorvaldur ber ábyrgð og sekt þjóðarinnar við þeirri áskorun sem Þjóðverjar stóðu frammi fyrir að lokinni  heimsstyrjöldinni 1945. Þar hafi ekki verið nóg að rétta yfir stríðsglæpamönnum heldur urðu Þjóðverjar að spyrja sig spurninga á borð við: Báru allir Þjóðverjar ábyrgð á Adolf Hitler og grimmdarverkum nasista? og Voru Þjóðverjar allir samsekir?

Berum öll ábyrgð en erum ekki öll sek

Þorvaldur sér þarna samhengi við andrúmsloftið á Íslandi nú. „Stjórnmálamenn, bankamenn og aðrir vara við nornaveiðum; það er orðið, sem þeir nota. Það má ekki persónugera hrunið, segja þeir. Þjóðin kaus ríkisstjórnina, sem setti bankana í hendur manna, sem keyrðu þá í kaf, svo að þjóðin er samsek, segja þeir. Þeir hafa augljósan hag af að skella eigin skuld á aðra,“ skrifar prófessorinn.

Þorvaldur vill þó í engu bera saman glæp nasista gegn gyðingum, sem hafi verið „miklu alvarlegri glæpur en hrunið.“ Hinsvegar hafi nasistar treyst stöðu sína í kosningum haustið 1933, þar sem aðeins einn flokkur var í framboði, flokkur nasista. „Glæpir nasista voru því klárlega framdir í skjóli einræðis og ofbeldis. Hugmyndin um samsekt allra Þjóðverja og samábyrgð þeirra á glæpum nasista átti því frá öndverðu við veik rök að styðjast,“ skrifar Þorvaldur og heldur svo áfram:

„Öðru máli gegnir um Ísland. Haustið 2008, þegar bankarnir hrundu, var við völd á Íslandi eins og endranær ríkisstjórn studd lýðræðislega kjörnum meiri hluta á Alþingi, sem þjóðin ber ábyrgð á. Ábyrgð þjóðar á rétt kjörnum stjórnvöldum í lýðræðisríki er skýr og einföld, og gildir þá einu, hversu illa ríkisstjórnin hefur farið að ráði sínu. Borgurum samfélagsins ber að greiða skatta og skyldur að lögum hvort sem þeir styðja ríkisstjórnina eða ekki. Andúð á stjórnvöldum leysir menn ekki undan skyldunni til að greiða skatta og virða lög. En ábyrgð þjóðar á ríkisstjórn í lýðræðisríki felur ekki í sér sekt þjóðarinnar. Við berum öll ábyrgð á bankahruninu og afleiðingum þess, hvort sem okkur líkar það vel eða illa, og það er hörmulegt, en við erum ekki öll sek, því fer víðs fjarri.“

Glæpsamleg vanræksla – Eva Joly rekur sig á veggi

Grein Þorvaldar lýkur svo með þessum orðum:

„Erlendir lánardrottnar sjá fram á að tapa allt að fjórfaldri eða fimmfaldri landsframleiðslu Íslands á viðskiptum sínum við landið. Engin hátekjuþjóð hefur áður bakað erlendum lánardrottnum svo mikið tjón miðað við landsframleiðslu, og munu Íslendingar þó standa eftir skuldum vafðir. Persónulegt gjaldþrot Björgólfs Guðmundssonar, aðaleiganda Landsbankans, 750 milljónir Bandaríkjadala, jaðrar við heimsmet. Þá eru ótaldar þungar búsifjar, sem bankahrunið hefur lagt á innlend heimili og fyrirtæki, og skuldir ríkisins. Þetta gerðist fyrir vanrækslu, sem varla er hægt að kalla annað en glæpsamlega, enda hefur frá byrjun leikið sterkur grunur á, að lög hafi verið brotin í stórum stíl fyrir hrun. Fjármálaeftirlitið hefur að undanförnu staðfest þennan grun fyrir sitt leyti með því að vísa fjölmörgum málum til sérstaks saksóknara. Samt hafa stjórnvöld að ýmsu öðru leyti slegið slöku við rannsókn hrunsins. Þau hafa ekki að fyrra bragði sótzt eftir erlendri aðstoð við rannsóknina, heldur hafa þau beinlínis streitzt gegn slíkri hjálp. Eva Joly, ráðgjafi sérstaks saksóknara, heldur áfram að reka sig á veggi. Hún ætti ef til vill að athuga, hvort þeir stjórnmálaflokkar, sem leiddu hrunið yfir landið í eiginhagsmunaskyni, eða menn á þeirra vegum, hafi gerzt sekir um refsiverða háttsemi. Fordæmi er til. Saksóknari rússneska ríkisins lýsti Kommúnistaflokki Rússlands sem glæpasamtökum fyrir rétti 1992.“