Grein um landnámið í Skírni: Tveggja alda skekkja í tímatali Ara fróða?

Páll Theodórsson eðlisfræðingur telur líklegt að Ísland hafi verið numið um það bil tveimur öldum fyrr en hefðbundið er að miða við. Í stað þess að miða við ártalið 874 sem rakið er til Ara fróða telur hann að landnám hafi hafist um 670.

Þetta kemur fram í grein sem Páll ritar í hausthefti tímaritsins Skírnis sem kom út í dag.

Tímatal landnáms á Íslandi hefur verið í uppnámi í um aldarfjórðung. Á áttunda áratug nýliðinnar aldar gáfu um 40 kolefni-14 aldursgreiningar á viðarleifum  sem fundust í umfangsmiklum fornleifarannsóknum í Reykjavík og Vestmannaeyjum sterklega til kynna búsetu á báðum stöðum skömmu eftir 720 AD. Íslenskir fræðimenn höfnuðu þessu og vísuðu til tilgátu um að í andrúmsloftinu yfir Íslandi væri staðbundin lægð í styrk kolefni-14. Páll Theodórsson, eðlisfræðingur við Raunvísindastofnun Háskólans, sýndi árið 1998 í grein í Skírni að þessi tilgáta stæðist ekki en aldursgreiningarnar væru traustar. Þetta sannfærði fáa, trú Íslendinga á tímatal Ara fróða er sterk.

Páll málið nú upp að nýju í Skírni. Hann kynnir meðal annars aldursgreiningar, flestar á dýrabeinum, bandarískra og breskra vísindamanna, sem hafa síðustu 10 ár rannsakað fornar gróðurfarsbreytingar á Íslandi sem urðu í kjölfar landnáms. Aldursgreiningarnar sýna að um 870 AD var komin byggð víða á Íslandi. Þessi nýja vitneskja styrkir aldursgreiningarnar frá Reykjavík og Vestmannaeyjum. Páll rökstyður að byggðin þar hljóti að vera allnokkru eldri og telur líklegt að land hafi fyrst verið numið á báðum stöðum um 670 AD.

Að lokum skýrir Páll frá nákvæmum aldursgreiningum sem hófust nýlega við Raunvísindastofnun með tæki sem var þróað á stofnuninni. Í fyrstu lotu verða fornar kolagrafir aldursgreindar, en síðar einnig dýrabein úr fornum ruslahaugum. Mælingarnar munu færa okkur frekari vitneskju um upphaf landnáms í öllum landshlutum.

Af öðru efnis Skírnis má nefna að Halla Gunnarsdóttir fjallar í um kenningar um norrænt öryggissamstarf og byggir á ítarlegum viðtölum við málsmetandi aðila á öllum Norðurlöndum.  Kemur meðal annars fram hjá henni að litlar sem engar líkur eru á að Svíar og Finnar taki þátt í loftrýmisgæslu að svo stöddu en hugmyndin var sett fram af Thorvald Stoltenberg, fyrrum utanríkis- og varnarmálaráðherra Noregs og er ein þrettán tillagna um nánara samstarf Norðurlandanna í öryggis- og varnarmálum.

Ennfremur er í Skírni fjallað um síðustu atburði hérlendis, bæði í grein Ólafs Páls Jónssonar um lýðræði og réttlæti á Íslandi í tengslum við haustið 2008, og í umsögn Benedikts Jóhannessonar um bækur sem birst hafa hérlendis um hrunið.

Forvitnileg bókmenntaumfjöllun er í heftinu: Davíð Kristinsson skrifar um Ibsen, Brúðuheimilið og kvenfrelsiskenningar, Björn Þór Vilhjálmsson skrifar um Guðsgjafaþulu Laxness og Bergljót Soffía Kristjánsdóttir skrifar um bók Þorsteins Þorsteinssonar um Sigfús Daðason. Pétur Knútsson fjallar um tilviljun og orsakasamhengi í ljósi málssögunnar, Helgi Skúli Kjartansson er með skemmtilega viðbót um söguskilning íslenskra sósíalista og Kristján Árnason minnist Helga Hálfdanarsona.

Í ritröðinni „skáld um skáld“ fjallar Gerður Kristný um Svövu Jakobsdóttur og þau Steinar Bragi og Kristín Eiríksdóttir birta frumsamdar smásögur í Skírni að þessu sinni. Þá eru í heftinu átta ættjarðarástarsöngvar eftir Þorvald Gylfason, en birting frumsaminna laga er nýnæmi. 

Myndlistarmaður Skírnis er Ragnar Kjartansson og bregður Halldór Björn Runólfsson óvæntri birtu á umdeilda sýningu hans í Feneyjum á þessi ári.

Hausthefti Skírnis er röskar 270 blaðsíður að stærð. Ritstjóri er Halldór Guðmundsson en útgefandi er Hið íslenska bókmenntafélag.