Leikdómur um Oliver í Þjóðleikhúsinu: Allsstaðar má spara

Ung las ég Oliver Twist hans herra Dickens um hræðilegar aðstæður munaðarleysingja og barna í Bretlandi á 19. öld og fannst bókin svo skelfileg að ég sniðgekk í mörg, mörg ár bækur þessa höfundar og er reyndar ekki enn viss um að ég hafi alveg tekið hann í sátt. Útþynntur, stundum sótthreinsaður söngleikurinn um Oliver býður hins vegar aðeins upp á örfá hryllingsatriði og endar ekki einu sinni með hengingu erkisvindlarans Fagins heldur sleppur hann sem hlýtur að hafa runnið ljúflega ofan í suma í áhorfendasalnum á frumsýningu. En leikskráin minnir okkur á að annars staðar í heiminum upplifa börn sama ískalda veruleikann og Dickens lýsti forðum.

Leikmyndateiknarinn Vytautas Narbutas hefur þó augljóslega lesið Dickens. Hann notar hringsviðið og byggir upp leikvænt völundarhús 19. aldar borgar á áhrifamikinn hátt. Gamlar málmstungumyndir í bakgrunni frá tímum Dickens lifna óvænt. Þar fljúga fuglar og  skip sigla yfir undirheimum. Hringsviðið leyfir leiknum að flæða, ýtir öllum leik framar á sviðið, þrengir að hreyfingum en styður jafnframt áhugaleikarana og breiðir hugvitsamlega yfir þá dapurlegu mannfæð sem einkennir orðið þetta hús. Myndin nýtur sín hins vegar ekki fyllilega fyrr en í síðari hluta verksins, einkum alveg í lokin, í morðinu á Nancy á brúnni og flóttanum yfir þökin. Þar kviknar gamli Dickens og hryllingsævintýri hans og gömul gleymd tilfinning vaknaði hjá mér.

Í fyrri hluta verksins vinnur lýsingin og ómarkviss leikstíll, hávaðasöm tónlist (sem stundum hefði betur átt heima á íþróttaleikvangi eða í júróvisjón en í fallega gamla stuðlabergssalnum) gegn þeim góða grunni sem leikmyndin er. Börn og fullorðnir dansa vel og hreyfa sig undir stjórn Alettu Collins en þegar svo farið er að leika þá verður margt höktandi eða ýkt og söngtúlkun er oft ábótavant. Einhvern veginn fær maður heldur ekki á tilfinninguna að munaðarleysingjunum og litlu ræningjunum, sem dansa og syngja af gleði og krafti á sviðinu, líði neitt átakanlega illa innan um þessar undarlegu fullorðnu fígúrur sem beita sér nú ekki af neinni sérstakri illsku eða meinfýsni gagnvart þeim. Þær eru flestar bara afkáraleg eftirlíking af þeim íróníska stílfærða leik sem Bretar sjálfir kunna svo vel á. Þó eru undantekningar á. Fagin hans Eggerts Þorleifssonar er vissulega ekkert illmenni en  listilega ísmeygilegur jafnt í leik sem söng. Þar má að vísu líkt og í búningum finna nokkrar tilvitnanir í Lundúnarsýningu frá því febrúar á þessu ári. Tilvitnanir sem falla undir kallahúmor. Það gerir reyndar einnig ýmislegt í verkinu sjálfu, einkum illa skrifað hlutverk Nancyar sem er ýmist einsog löðrungur í andlit þeirra sem byggt hafa upp Kvennaathvarfið eða hinna sem byggt hafa upp AA-samtökin. Vigdísi Hrefnu Pálsdóttur tekst þó oftast að gæða hlutverkið lífi og fallega syngur hún. Þeir hafa líka góðar raddir drengirnir sem leika Oliver Twist og Hrapp þeir Ari Ólafsson og Tryggvi Björnsson og léku þá kumpána ágætlega. Bergþór Pálsson sem herra Bumble kann þetta allt auðvitað en  Esther Talía Casey sem á ákaflega góð tilþrif í söng hefði mátt fá betri leikstjórn;sömuleiðis Þórir Sæmundsson sem kom flottur inn sem Bill Sykes en lognaðist svo einhvern veginn útaf. Álfrún Helga Örnólfsdóttir vekur athygli fyrir góðan leik og sömuleiðis Lilja Þorvaldsdóttir í gömlu Sally. Annars veit maður ekki alltaf hvort maður er staddur í áhugaleikhúsi eða þjóðleikhúsi né til hvers þessi leikur er gerður og fyrir hvern. Það er kannski rétt að leikhús minni íslensk börn á að vissulega sé alltaf betra að fæðast í réttum húsum jafnt hér á landi sem annars staðar. En að konur séu barðar til dauða þó það sé gert af mikilli fegurð er ekki beinlínis nesti heim í svefninn fyrir þau yngri.

En vonandi hefur Þjóðleikhúsið sparað mikið á öllum áhugamönnunum og menntamálaráðuneytið hlýtur að gleðjast yfir því. Kannski mætti spara enn meir og sameina Þjóðleikhúsið og dagskrágerð á RÚV-sjónvarp – smekkurinn er svo svipaður.

María Kristjánsdóttir

Oliver. Frumsýning í Þjóðleikhúsinu, stóra sal, 25.desember, 2009, kl.20.00. Höfundur: Lionel Bart. Þýðandi: Þórarinn Eldjárn. Jóhann G. Jóhannsson þýddi söngtexta. Leikstjórn Selma Björnsdóttir. Tónlistarstjórn: Jóhann G. Jóhannsson. Útsetning tónlistar: William David Brohn. Dansahöfundur: Aletta Collins Leikmynd : Vytautas Narbutas. Búningar: María Ólafsdóttir.  Lýsing: Lárus Björnssonar og Ólafur Ágúst Stefánsson. Hljóðstjórn: Ísleifur Birgisson og Tómas Freyr Hjaltason. Leikarar: Ari Ólafsson / Sigurbergur Hákonarson, Tryggvi Björnsson/ Valgeir Hrafn Skagfjörð, Eggert Þorleifsson, Þórir Sæmundsson, Vigdís Hrefna Pálsdóttir, Bergþór Pálsson, Þórunn Lárusdóttir, Friðrik Friðriksson, Esther Talía Casey, Álfrún Helga Örnólfsdóttir, Ívar Helgason, Ólöf Jara Skagfjörð, Arnar Jónsson,Ragnheiður Steindórsdóttir, Baldur Trausti Hreinsson, Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir, Edda Arnljótsdóttir,Valur Freyr Einarsson, Guðbjörg Hilmarsdóttir, Heiða Björk Ingimarsdóttir, Aðalsteinn Kjartansson, Jón S. Snorri Bergsson, Áslákur Ingvarsson.