Sleppa lífeyrissjóðirnir í uppgjör- inu við bankahrunið? Sagðir hafa sýnt gagnrýnisleysi í fjárfestingum

Líta má svo á að gagnrýnisleysi lífeyrissjóðanna við fjárfestingar hafi ýtt undir ógæfulega þróun og óhóflega áhættu á óþroskuðum markaði hér á landi á útrásartímanum. Sjóðirnir eru víða kröfuhafar í eignarhaldsfélögum sem hafa lent í gjaldþrotum með stórfelldar skuldir og varla nokkrar eignir.

Þetta sagði Sigrún Davíðsdóttir í pistli í þættinum Speglinum í Ríkisútvarpinu.

Sigrún gerði sérstaklega að umtalsefni misheppnaðar fjárfestingar sjóðanna í eignarhaldsfélögunum Existu og Samson sem nema milljarðatugum.

Sigrún hafði eftir einum viðmælanda sinna í stjórnkerfinu að umhugsunarvert sé að lífeyrissjóðirnir, sem beri beina ábyrgð gagnvart launþegum, hafi lítið gert í að krefjast upplýsinga um hrap stóru eignarhaldsfélaganna sem áttu Ísland. Sjóðirnir séu stórir aðilar sem hafi borið mikinn skaða – en virðist þó ekki spyrja gagnrýninna spurninga varðandi rekstur, bókhald og uppgjör þessara félaga. Segja megi að einnig skorti á að lífeyrissjóðsfélagar hafi krafið stjórnir sjóðanna reikningsskila, þá einnig siðferðislegra skila. 

„Það var aldrei mjög viturlegt af lífeyrissjóðunum að kaupa skuldabréf af skuldsettum, óskráðum eignarhaldsfélögum,“ sagði Sigrún í pistlinum. “Þegar Samson fór í þrot sagði framkvæmdastjóri eins lífeyrissjóðanna sem hafði keypt skuldabréf af félaginu að það væri áfall að ‘fjárfestar hafi meðhöndlað félög og fyrirtæki með óábyrgum hætti, annaðhvort með því að taka út úr þeim verðmæti eða einfaldlega fjárfesta með arfavitlausum hætti.’ Framkvæmdastjórin sagðist svo ekki hafa búist við því að félag einhverra ríkustu manna heims færi í þrot.“

Hún bætti síðan við: „Einn viðmælandi Spegilisins sem þekkir vel til bankastarfsemi á Íslandi undanfarna áratugi segir að íslenski skuldabréfamarkaðurinn hafi alltaf verið einkennilegur. Útgefendur skuldabréfa hafi þar alltaf haft góðan aðgang að fjármagni gegn litlum tryggingum. Eftir á að hyggja hefði ávöxtunarkrafan átt að vera mun hærri. Samkeppni bankanna hafi skrúfað ávöxtunarkröfurnar niður – þeir sem hefðu barið í borðið fengu einfaldlega engin viðskipti. Lífeyrissjóðir og bankarnir hafi því gert sér þetta að góðu. Í raun sé það einkenni óþroskaðs markaðar að gera ekki grein á óskráðu eignarhaldsfélagi og skráðu félagi með rekstur og áþreifanlegar eignir. “

Þá sagði Sigrún að fjárfestingar lífeyrissjóðanna í Existu væru kapítuli út af fyrir sig – „það var talað um Existu sparisjóði, líka tilefni til að tala um Existu-lífeyrissjóði,“ segir hún. Þessar vikurnar fari fram harðsnúnar samningaviðræður kröfuhafa Existu um nauðasamninga. Þarna eins og víðar sé tekist á um hvort og hvernig fyrri eigendur haldi eignum og ítökum. Gríðarleg átök eigi sér stað þó hljótt fari.

„Aðkoma lífeyrissjóðanna í félögum í nauðasamningum er umhugsunarverð. Þó það gildi sömu reglur um gjaldþrot og nauðasamninga sýnir reynslan undanfarið að framkvæmdin vill vera öll önnur þegar um nauðasamninga er að ræða. Þá er eins og kröfuhafar sjái litla ástæðu til að eyða tíma og fé í að fara í saumana á bókhaldinu. Þannig grafast og firnast fyrri gerðir og gjörningar,“ sagði Sigrún.