Gunnar Smári: Björn Bjarna vildi skipta á Baugsmálinu og yfirráðum fjölmiðla

Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, fundaði með Jóni Ásgeiri Jóhannessyni þegar Baugsmálið stóð sem hæst. Niðurstaða fundarins hefur ekki verið gerð opinber, en Gunnar Smári Egilsson segir Björn hafa viljað skipta á Baugsmálinu og yfirráð yfir fjölmiðlum Jóns Ásgeirs.

Björn Bjarnason, þáverandi dómsmálaráðherra, reyndi að ná sáttum við Jón Ásgeir Jóhannesson á bakvið tjöldin á sama tíma og Jón Ásgeir var aðalsakborningur í Baugsmálinu. Var Björn reiðubúinn að skipta á Baugsmálinu og yfirráðum yfir  fjölmiðlum Jóns Ásgeirs.

Þá hafði fræg úttekt Davíðs Oddssonar á sparifé sínu úr Kaupþingi á sínum tíma ekkert með kaupréttarsamninga stjórnenda bankans að gera, heldur var Davíð í raun að senda skilaboð um fjölmiðla; hann vildi að stjórnendur bankans kæmu eignarhaldi á Stöð 2 í hendur réttra aðila. Það gerðu þeira ekki og strikuðu sig þar með út af sakramentinu hjá Davíð og flokki hans.

Þetta segir Gunnar Smári Egilsson í athugasemd við færslu Egils Helgasonar hér á Eyjunni.

Tilefnið er að í bók Jónínu Benediktsdóttur er greint frá því að Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, hafi fundað með baugsmönnum árið 2005. Ætlunin hafi verið, í gegnum ónefndan þriðja aðila, að ná sáttum á milli dómsmálaráðherra og aðalsakbornings í Baugsmálinu (Björn segir raunar á heimasíðu sinni í dag að hann muni „ekki eftir að hafa nokkru sinni heilsað Jóni Ásgeiri og því síður hitt hann að máli“). Í bók Jónínu segir að aðeins eitt hafi komið í veg fyrir þessi áform Björns og annarra sjálfstæðismanna, þ.e. að víkja yrði Gunnari Smára Egilssyni úr því „hásæti“ sem hann hafði í 365 miðlum á þeim tíma.

Gunnar Smári rekur í athugasemdinni hvernig stjórnmálaöfl hafa, að hans mati, barist um eignarhald á fjölmiðlum og segir hann að Baugsmálið hafi aldrei snúist um viðskiptasiðferði, þjófnað eða bókhaldssvik, heldur um fjölmiðla.

Athugasemd Gunnars Smára er löng og ítarleg, en hún er svohljóðandi í heild sinni (millifyrirsagnir eru ritstjórnar Eyjunnar):

Davíð vildi yfirráð yfir fjölmiðlum

„Þetta er frétt af einskonar sáttafundi dómsmálaráðherra með aðalsakborningi Baugsmálsins á árinu 2005. Að fundi loknum getur ráðherrann sagt margt gott um sakborninginn og finnst hann á ýmsan hátt sniðugur maður. Hann bendir þó á að sakborningurinn verði að átta sig á að á hans málum verði ekki tekið af skynsemi eða góðvild á meðan hann heldur þennan Gunnar Smára í hásæti fjölmiðla sinna. Í árslok er Gunnar þessum Smára sparkað upp á við, út úr fjölmiðlafyrirtækinu 365 og í eignarhaldsfélagið Dagsbrún. Nokkrum mánuðum síðar er honum síðan sparkað úr Dagsbrún og til Danmerkur í eignarhaldsfélag Nyhedsavisen.

Þremur árum fyrr, um vorið 2002, leit út fyrir að allir fjölmiðlar landsins væru orðnir hliðhollir Davíð Oddssyni. Davíð hafði tekist að snúa ritstjóra Morgunblaðsins á sitt band. Það var ekki lengur ráðinn fréttamaður á Ríkisútvarpið án þess að Hannes Hólmsteinn mælti með honum. Flokksblöðin voru dauð og DV var komið í eigu Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum. Jón Ólafsson var að missa Stöð 2 og það lágu fyrir plön í Búnaðarbankanum um að koma stöðinni í hendurnar á Björgólfi Guðmundssyni og DV-mönnum. Og Fréttablað Eyjólfs Sveinssonar og Sveins R. Eyjólfssonar var að gefa upp öndina.

Þetta var heldur skaplegra umhverfi fyrir Davíð en þegar hann tók við flokknum og forsætisráðuneytinu 1991. Þá var Mogginn í stjórnandstöðu, Jónas á DV og meira og minna kommúnistar á RÚV. Alþýðublaðið, Tíminn og Þjóðviljinn voru öll á lífi og meira að segja Pressan líka. Og Jón Ólafsson réð yfir Stöð 2 og Bylgjunni. Davíð upplifði sig því sem fyrsta forsætisráðherra sögunnar sem hafði engin ítök í fjölmiðlum. Honum fannst hann starfa á óvinasvæði.

Ellefu árum síðar, um vorið 2002, var veruleikinn allt annar. Og það var engin tilviljun. Að baki lá þrotlaus vinna; margir sigrar en líka margar tapaðar orustur – einkum innan eigendahóps Stöðvar 2. Sumt hafði tekist með hægðinni og þolinmæðinni (RÚV) en annað með bolabrögðum (DV) eða óþverraskap (árásirnar á Styrmi). Sumt virkaði eftir á að hyggja sem kjánaskapur (kaup Friðriks Friðrikssonar á Pressunni og stofnun Stöðvar 3).

Húsleit í Baugi strax eftir kaupin á Fréttablaðinu

En þegar allt var að smella saman þarna um vorið 2002 lagði Jón Ásgeir Jóhannesson fram fé til að endurreisa Fréttablaðið. Það gerðist í júlí. Í ágúst var gerð húsleit í höfuðstöðvum Baugs og Baugsmálið hófst. Enginn sem til þekkir aðgreinir þetta tvennt. Björn Bjarnason dómsmálaráðherra gengur út frá því sem vísu að Jónína Benediktsdóttir viti af þessari tengingu í tölvupóstinum sem hann sendir henni. Baugsmálið snýst ekki um viðskiptasiðferði, þjófnað eða bókhaldssvik heldur um fjölmiðla. Björn fer til fundar við Jón Ásgeir til að kanna hvort hægt sé að skipta á Baugsmálinu og fjölmiðlunum á svipaðan hátt og Davíð gat notað skuldamál Styrmis til að ná Mogganum undir sig.

Þrátt fyrir geggjunina í þessu öllu er ekki hægt annað en dást að skynbragðinu fyrir mikilvægi Fréttablaðsins. Út frá sjónarhóli Davíðs var Baugsmálið ekki of harkaleg viðbrögð. DV gat ekki lifað samhliða Fréttablaðinu. Það fór í þrot í sumarlok árið eftir. Fréttablaðið keypti hræið. Og hið óvinnandi vígi, Morgunblaðið, molnaði niður. Davíð situr nú sjálfur í þeirri súpu. Ætli blaðið tapi ekki í dag tveimur milljónum hvern útgáfudag?

Úttekt Davíðs úr Kaupþingi dulbúin skilaboð um eignarhald fjölmiðla

En aftur til fortíðar. Í ársbyrjun 2003 voru Landsbankinn og Búnaðarbankinn einkavæddir. Búnaðarbankinn lenti hjá Kaupþingsmönnum eftir einhverjar sjónhverfingar og þeir höfðu engan áhuga á að láta DV-menn og Björgólf fá Stöð 2. DV-menn höfðu sýnt að þeir höfðu ekki hundsvit á fjölmiðlum og það myndi kosta botnlausan fjáraustur um ókomna tíð ef bankinn léti þá fá Stöð 2. Kaupþingsmenn litu á Björgólf sem samkeppnisaðila og höfðu minni en engan áhuga á að gera honum greiða. Þótt engin hafi leitt hugann að því fyrirfram kom einkavæðing bankanna því í veg fyrir að Davíðs-menn næðu Stöð 2 af Jóni Ólafssyni.

Eftir að Kaupþingsmenn höfðu ýtt Stöð 2 á undan sér fram eftir ári varð ljóst með haustinu að eitthvað varð að gera. Jón Ólafsson var þá að mestu búinn að missa forræði yfir Norðurljósum til Kaupþings. Forystumenn bankans voru beittir miklum þrýstingi að láta rétta aðila fá fyrirtækið. Einn liður í þeim þrýstingi var ferð Davíðs Oddssonar í Austurstrætisútibúið að taka út af sparisjóðsbók sinni. Davíð lét sem hann væri að mótmæla kaupréttarsamningum en var í raun að senda skilaboð um fjölmiðla. Sigurður Einarsson og Hreiðar Már Sigurðsson létu sem þeir tækju Davíð bókstaflega og féllu frá kaupréttarsamningunum. En seldu Norðurljós til Baugs og Fons. Og strikuðu sig þar með út af sakramentinu.

Árásir snérust ekki um lög eða reglur, siðferði eða heiðarleika; aðeins um völd

Nú má vera að landsmönnum finnst Jón Ásgeir, Jón Ólafsson, Sigurður Einarsson og Hreiðar Már argasta pakk, Hrunkvöðlar, siðleysingjar og Guð má vita hvað ekki. Og án efa hafa þessir menn gert sitthvað rangt og margt heimskulegt. En við skulum samt ekki falla í þá gryfju að halda að þegar Dauði Sjálfstæðisflokkurinn (sem Jón Gnarr kallar svo) gagnrýndi þá hafi það eitthvað haft að gera með siðferði eða starfshætti þeirra. Dauði Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei átt í vandræðum að starfa með skítalöbbum og drullusokkum, svo framarlega sem það eru þeirra eigin skítalabbar og drullusokkar. Frásögn Björns Bjarnasonar af sáttafundinum með Jóni Ásgeiri dregur þetta fram fyrst og fremst. Hann sá strax að þessi skítalabbi var engu verri en margir sem hann þekkti og starfaði með. Það var aumur ég sem hann þoldi ekki.

Þótt Davíð og aðdáendaklúbbur hans vilji eftir hrun túlka baráttu hans við að ná undir sig fjölmiðlum sem réttsýni og viðspyrnu gegn græðgi, þá er það aðeins tækifærismennska. Árásirnar snérust ekki um lög eða reglur, siðferði eða heiðarleika; aðeins um völd.

Það er arfleifð okkar tíma – að þótt Jón Ásgeir hafi reynst skúrkur var Baugsmálið pólitískt engu að síður. Það er enginn með hvítan hatt, engir góðir gæjar og ekkert riddaralið. Við lifum í föllnum heimi Sam Spade og Philip Marlowe.

Ungliðar sjálfstæðismanna skipulögðu undirskriftir gegn Jónasi og Mikael

Í upphafi árs 2006 var gerð skyndiárás á DV. Þar voru þá ritstjórar Mikael Torfason og Jónas Kristjánsson, hvor um sig afburðabestir blaðamenn sinnar kynslóðar. Tilefnið var að barnaníðingur vestur á fjörðum gat ekki horfst í augu við afleiðingar gerða sinna og framdi sjálfsmorð þegar DV birti viðtöl við fórnarlömb hans. Við það hrökk forysta ungra sjálfstæðismanna í gírinn, skipulagði undirskriftarsöfnun og fékk ungliðasveitir annarra stjórnmálaflokka í lið með sér. Með því að ríða múgölduna tókst ungum sjálfstæðismönnum að safna metfjölda undirskrifta til stuðnings barnaníðingi og gegn DV. Niðurstaðan varð að Mikael og Jónas hættu hjá 365 aðeins nokkrum dögum á eftir mér. Það hefur án efa glatt Björn Bjarnason. Líklega hafa ekki margir þeirra sem skrifuðu undir þetta ákall ungra sjálfstæðismanna áttað sig á að með því væru þeir að styðja Davíð, Björn og félaga í því að ná aftur tökum á fjölmiðlunum.

Einn kóngur og annars eintóm fífl

Þannig hefur fátt verið eins og sýnist á yfirborðinu hjá þessum mönnum. Það hjálpar hins vegar að yfirborð þeirra er bæði þunnt, trosnað og götótt. Raunverulegar fyrirætlanir blasa við í gegnum dulurnar. Þegar Jón Ásgeir nefndi við mig fundi sem hann átti með einhverjum úr Davíðsliði benti ég á að honum væri ekki boðið upp á frið. Hann gæti fórnað einhverju fé, einhverjum mönnum, gefið eftir hér eða þar, en það yrði aldrei nóg. Þeir kæmu aftur og bæðu um meira. Og þeir myndu ekki hætta fyrr en þeir þyrftu ekki að byðja til að fá. Þess vegna væri best að taka þessum mönnum eins og hverjum öðrum frekjum og segja strax nei. Þetta væri auk þess hirð sem enginn vildi tilheyra; einn kóngur og annars eintóm fífl.

Ekki veit ég hvernig þessar viðræður um fjölmiðla fóru. Eftir að mér var sparkað upp á við í árslok 2005 missti ég sjónar af íslenskum fjölmiðlum. Ég veit að margir Sjálfstæðismenn hafa verið ráðnir til 365 og að Baugsmálið koðnaði niður í ekki neitt, en átta mig ekki á samhenginu.

En eins og gamalla manna er siður finnst mér fjölmiðlarnar heldur lélegri í dag en þeir voru þegar ég var enn á lífi. Ég sakna verka margra sem voru áður að störfum við öfluga miðla en sem enginn virðist hafa not fyrir í dag. Þegar horft er yfir þennan hóp er augljóst að fjölmiðlageirinn á Íslandi er alvarlega lasinn.

Óvild flokksins einsog herpes

Ef einhver hefur áhuga á að vita hvernig það er að lifa við óvild Dauða Sjálfstæðisflokksins þá er það eins og að vera með herpes. Það er eins og eitthvað sé fast í kerfinu, maður er einkennalaus lengst af en reglulega steypist maður í útbrotum. Kostulegastu útbrotin komu fyrir rúmum tveimur árum þegar Ólafur F. Magnússon bað mig að hjálpa sér. Jón Gnarr kvartar nú undan einelti. En ef það heitir einelti verðum við að finna annað orð yfir þann djöfulgang sem aumingja Ólafur mátti þola. Dauði Sjálfstæðisflokkurinn var hann lifandi að drepa. Frekasta rakkanum hafði verið sigað á hann og hann stóð yfir grey Ólafi og gelti frá morgni til kvölds. Gjammið sem fer í taugarnar á Gnarr er aðeins endurómur.

Ég gat ekki neitað Ólafi. Hann var augljóslega hjálparþurfi og ég fann til með honum. En það segir nokkuð um blindu mínu að ég skyldi halda að ég gæti orðið manninum að liði. Þvert á móti kallaði ég yfir Ólaf margfaldan djöfulskap, sem blessunarlega tók fljótt af. Mig minnir að það hafi liðið fjórir dagar frá því ég kom niður í Ráðhús og þar til Dauði flokkurinn hafði losað sig við Ólaf og myndað nýjan meirihluta með Framsóknarmanninum. Ég fékk þau skilaboð að Flokkurinn, eins og þau kalla hann sjálf, myndi aldrei una því að ég starfaði í Ráðhúsi Reykjavíkur.

Hver var niðurstaðan af fundi Björns og Jóns Ásgeirs?

En ég hef lært að lifa við þetta. Ég sé hins vegar enga ástæðu fyrir Íslendinga að sætta sig við að dómsmálaráðherra Dauða flokksins hafi rætt við aðalsakborning flókins sakamáls um sættir. Afhverju fer saksóknari ekki heim til Björns og sækir minnispunkta hans og önnur gögn? Hver varð niðurstaðan af fundi hans með Jóni Ásgeiri? Gerði hann fleiri dómsáttir utan réttarsala í ráðherratíð sinni? Lét hann mál hverfa? Og ýtti hann öðrum málum í gegnum kerfið?“ spyr Gunnar Smári Egilsson.