Sérfræðingur í Evrópurétti telur það brot á EES-samningi að fylgja ekki niðurstöðu EFTA-dómstóls

Elvira Méndez Pinedo, doktor í Evrópurétti og prófessor við Háskóla Íslands, segir í svari við fyrirspurn Eyjunnar að það sé sitt mat að það væri klárt brot á EES-samningnum að fylgja ekki niðurstöðu EFTA-dómstóls í hugsanlegu dómsmáli vegna Icesave-samninga.

Elvira segir að gera verðigreinarmun á beinum og óbeinum aðgerðum dómstólsins. Með beinum aðgerðum sé átt við niðurstöður dómsmála sem rekin eru fyrir dóminum, en með óbeinum aðgerðum sé átt við leiðbeinandi álit dómsins. Hún segir að niðurstaða dómsins í samningsbrotamáli sem ESA kynna að höfða gegn Íslandi teldist bein aðgerð, og því bindandi fyrir Íslendinga frá sjónarhóli Evrópuréttar, í ljósi aðildar landsins að EES, EFTA-dómstólnum og ESA.

Hún segir jafnframt að þótt EFTA-dómstóllinn geti ekki beitt neinum sektarákvæðum líkt og heimild er fyrir hjá dómstól Evrópusambandsins, þá teljist það skýlaust brot á ákvæðum EES-samningsins að fylgja ekki niðurstöðum réttarins. Þá hafi dómar réttarins kveðið skýrt á um bótaskyldu yfirvalda vegna brota á tilskipunum EES-samningsins. Þessu til stuðnings nefnir hún meðal annars mál Erlu Maríu Sveinbjarnardóttur og mál Þórs Kolbeinssonar, þar sem kveðið er á um skaðabótaábyrgð ríkisins vegna þess tilskipanir EES samningsins voru ekki innleiddar til fullnustu.

Ennfremur segir Elvira að þó að því sé haldið fram, að í lögfræðilegum skilningi séu ráðgefandi álit dómsins ekki bindandi, þá sé raunveruleikurinn sá að þau hafi mikil áhrif og að hæstiréttur Íslands hafi þegar skorið úr um það í svokölluðu Fagtúnsmáli, að Ísland sé skuldbundið til þess að fylgja leiðbeinandi niðurstöðum EFTA-dómstólsins, nema við mjög sérstakar aðstæður.

Það sé því hennar álit að ef niðurstöðu dómsins yrði ekki fylgt kynni það að vera túlkað sem gróft brot gegn ákvæðum EES-samningsins, og þar með geta skapað íslenska ríkinu skaðabótaskyldu.

Svar Elviru á ensku fer hér að neðan:

European law is „sui generis“ not always comparable to international law. It is more effective concerning application and enforcement.

A distinction must be made between direct actions (ESA v. Iceland) and indirect actions (advisory opinions).

• A judgement by the EFTA Court after an infringement action against Iceland  (direct action) is compulsory from the perspective of European law (EEA Agreement and EFTA Court and ESA Agreement)
• Although in EEA law there are no fines that the Commission can request to the EFTA Court against Iceland (which is the case in EU law), not to follow EEA law (including a judgment from the EFTA Court) would constitute a manifest and clear violation of Iceland´s obligation under  EEA agreement (Article 3 EEA A).
• State liability for breaches of EEA law is very clear in the case-law of the EFTA Court (cases Erla María, Karlsson, A, Celine Nguyen and, more recently, Þór Kolbeisson (Dec. 2010))
• Although in legal theory it has been argued that advisory opinions from the EFTA Court are not legally binding, the reality is that they have a strong authority and the Icelandic Supreme Court has already ruled (case Fagtún) that there is an obligation to follow them unless special circumstances arise.

Conclusion: not to follow a judgment from the EFTA Court might raise the question of a strong violation of EEA law and thus State liability.