Viðskiptasaga Bjarna Ben.: Stjórnarformaður þegar N1 tók á loft en flokksformaður við brotlendingu

Bjarni Benediktsson var eitt sinn stjórnarformaður N1 og gerandi í ýmsum viðskiptafléttum heima og erlendis.

„Ég neita því heldur ekki að mér finnst á vissan hátt óheppilegt að vera mjög virkur þátttakandi í viðskiptalífinu eftir að bankarnir komust í hendur ríkisins. Það getur mögulega leitt til einhverrar tortryggni sem gæti bitnað á hagsmunum félaganna. Mér finnst það ekki góð staða,“ sagði Bjarni Benediktsson, nú formaður en þá þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í samtali við Viðskiptablaðið 11. desember 2008.

Tilefni viðtalsins var að Bjarni Benediktsson var að láta af stjórnarformennsku í N1 og móðurfélagi þeirrar samsteypu, félaginu BNT, en stjórninni stýrði hann í krafti eignarhalds föður síns og föðurbróður.  Bjarni var stjórnarformaður frá 2005-2008 og var við stýrið meðan fyrirtækið flaug hátt og fór mikinn í fjárfestingum heima og erlendis. Skömmu eftir að hann steig til hliðar, eða í mars 2009, varð Bjarni formaður Sjálfstæðisflokksins.

Bjarni fékk greiddar 4,8 milljónir króna fyrir stjórnarformennskuna fyrstu 11 mánuði ársins 2008, en hann sinnti henni alla tíð meðfram störfum sínum á Alþingi.

En þótt Bjarni sé fyrir tæpum þremur árum stiginn til hliðar má segja að kurl séu nú að koma til grafar varandi það tímabil í sögu þessara félaga. Fyrst nú er verið að gera upp það þrotabú sem N1- veldið var orðið þegar Arionbanki, Íslandbanki og lífeyrissjóðirnir þurftu að taka það yfir. Skuldirnar  námu þá 53 milljörðum króna en fyrirtækið er talið um 20-25 milljarða virði.

Lífeyrissjóðirnir hafa nú þegar afskrifað úr bókum sínum 4,4 milljarða króna af 7,4 milljarða skuldum tengdum N1. Ljóst þykir að Íslandsbanki og Arionbanki þurfi hvor um sig að afskrifa 10-12 milljarða. Það skýrist ekki fyrr en fyrirtækið verður selt á ný hve mikið bönkunum tekst að innheimta.

Vegna stjórnarformennsku Bjarna Benediktssonar kom nafn hans fram í tengslum við fréttaflutning af opinberri rannsókn á misnotkun á bótasjóðum Sjóvár.

DV greindi í febrúar á síðasta ári frá því að Bjarni Benediktsson hefði í aðdraganda hrunsins gegnt lykilhlutverki í viðskiptafléttu sem gekk út á að gera Milestone (eignarhaldsfélagi Karls og Steingríms Wernerssona) og ættingjum Bjarna, eigendum félagsins BNT, kleift að koma 45 milljörðum króna úr landi til að greiða skuld Milestone við Morgan Stanley. Með þessu var Milestone bjargað frá falli á þeim tíma.

Þetta mál hefur verið til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara og fjölmiðlar talað um að það kunni að verða eitt stærsta sakamálið í tengslum við bankahrunið. Það snýst meðal annars um það að í febrúar 2008 lagði móðurfélagið BNT einn milljarð króna inn á reikning í Glitni til að liðka fyrir 20 milljóna evra láni til Milestone-samsteypunar en það fé var notað til að gera upp við Morgan Stanley. Bjarni hefur neitað allri vitneskju um þann gerning.

Lánið frá Morgan Stanley tengdist fasteignaævintýri á kínverska sjálfsstjórnarsvæðinu Macau. Þar höfðu bótasjóðir Sjóvár verið notaðir til að kaupa 68 lúxusíbúðir. Þetta verkefni sligaði á endanum Sjóvá og ákvað íslenska ríkið að leggja fram 12 milljarða króna af opinberu fé til þess að forða tryggingafélaginu frá gjaldþroti.

Hlut Bjarna í verkefninu var þannig lýst í DV þann 3. febrúar 2010:

Bjarni gegndi lykilhlutverki í að koma viðskiptunum í gegn. Það gerði hann sem stjórnarmaður í BNT. Hann skrifaði upp á umboð sem veitti honum sjálfum heimild til að veðsetja hultabréf félagsins í eignarhaldsfélaginu Vafningi 8. febrúar 2008. Það reyndist vera mikilvægur hlekkur í umfangsmiklum viðskiptum sem höfðu þann tilgang að gera Milestone og ættingjum Bjarna kleift að borga Morgan Stanley 45 milljarða. Öðrum kosti hefði Milestone væntanlega farið á hliðina, með mögulegri keðjuverkun fyrir tengd félög.

Bjarni var einn þriggja stjórnarmanna frá eignarhaldsfélaginu BNT sem skrifaði upp á umboðið sem veitti honum sjálfum heimild til að veðsetja hlutabréfin í Vafningi, sem hélt utan um fasteignaviðskipti með lúxusíbúðir í Makaó suður af Kína. Hinir tveir mennirnir voru stjórnarmennirnir Jón Benediktsson og Gunnlaugur Sigmundsson, sem er þekktur athafnamaður og meðal annars faðir Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins.“

Bjarni hefur ávallt neitað að hafa haft átt nokkurn þátt í þessum viðskiptum, annan en þann að hafa undirritað veðsamning fyrir föður sinn og föðurbróður, sem voru staddir erlendis þegar samningurinn var gerður.

„Ég hef aldrei komið nálægt neinni ákvörðun um að taka þátt í fjárfestingaverkefni í Makaó,“ sagði hann í desember 2009 í samtali við DV.

Í fréttum Stöðvar 2 3. febrúar 2010 var rætt við Bjarna um þær staðhæfingar í DV að hann hefði gegnt lykilhlutverki í allri þessari fléttu. Viðtalið fer hér á eftir:

sp. Setur það þig ekki í óþægilega stöðu að þetta hafi verið upplýst?

Bjarni: „Ég tel svo alls ekki vera, ég hef verið virkur þáttakandi í atvinnulífinu frá því árið 2001, ég hætti því árið 2008. Á þessum tíma er ég einfaldlega þingmaður, ég er ekki kominn í forystu fyrir Sjálfstæðisflokkinn og ekkert óeðlilegt við það að eiga aðild að atvinnulífinu þó ég eigi sæti á sama tíma á Alþingi.“

Sp: En hvernig er að vera í þannig stöðu að hafa átt í viðskiptasambandi við menn sem hafa réttarstöðu grunaðra í meintum efnahagsbrotum?

Bjarni: „Aðalatriðið er það að þau brot sem eru til rannsóknar eiga sér hjá félögum sem ég á enga aðild að. Sit hvorki í stjórn hjá eða er fyrir hluthafa sem eru í þeim félögum. Ég hef ekkert með þá hluti að gera.“

Sp: Þú áttir ekki í nánu viðskiptasambandi við eigendur Milestone?

Bjarni: „Ég tók engar ákvarðanir sem eru umdeildar í þessu máli. kom ekki að lánveitingum frá Sjóvá eða neinu slíku.“

Sp: En þú játar að hafa liðkað fyrir þessum tilteknu viðskiptum?

Bjarni: „Nei nei nei nei – sko mín aðkoma að málinu er sú að tryggja Glitni veð í hlutafélagi, það geri ég eftir umboði frá öðrum mönnum.. að því máli.“

Sp: Heldurðu að Rannsóknarnefnd Alþingis fjalli um þessi mál og kvíðirðu niðurstöðunni?

Bjarni: „Ég kvíði alls ekki niðurstöðunni hvað mig sjálfan snertir – ég veit ekkert hvað kann að standa í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis en hún verður auðvitað tekin til alvarlegrar skoðunar í þinginu.“

Sp: En þú heldur að þitt nafn komi ekki fyrir í skýrslunni tengt við vafasöm viðskipti?

Bjarni: „Það er ekkert sem stenst ekki skoðun varðandi mína aðkomu að þessum málum.“

Og það kom á daginn að engar upplýsingar um hlut Bjarna í þessu máli komu fram í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.

Þar kom hins vegar fram að hann hefði þegið tveggja daga golfferð til Skotlands í boði Glitnis 20.-22.september 2007. Farið var með einkaþotu. Með í för voru fyrrverandi forstjórar Olíufélagsins, forstjóri N1, forstjóri Kjalars í eigu Ólafs Ólafssonar, eigendur BYGGs og nokkrir stjórnendur hjá Glitni, þeirra helstur Einar Örn Ólafsson, þá framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs Glitnis en nú forstjóri Skeljungs. Einar Örn er einn nánasti stuðningsmaður Bjarna Benediktssonar og annaðist bókhald stuðningsmannafélags hans vegna prófkjörs í aðdraganda þingkosninganna árið 2007.