Ný kvikmynd: Bjarni Benediktsson bað bandarísk stjórnvöld að „eyðileggja mannorð“ Laxness

Bjarni Benediktsson, síðar forsætisráðherra, gekk á fund sendiherra Bandaríkjanna til þess að biðja um aðstoð við að „eyðileggja mannorð Halldórs Laxness í Bandaríkjunum.“ Aðstoðin var veitt og útgáfu verka Halldórs í Bandaríkjunum var hætt.

Bjarni Benediktsson, síðar forsætisráðherra Íslands, gekk á fund sendiherra Bandaríkjanna hér á landi á sjötta áratugnum og óskaði fyrir hönd íslenskra stjórnvalda eftir aðstoð „við að eyðileggja mannorð Halldórs Laxness“ í Bandaríkjunum.

Aðstoðin var veitt og útgáfu verka Halldórs vestanhafs var hætt en fram að þessu höfðu verk hans notið mikilla vinsælda í Bandaríkjunum og meðal annars selst hálf milljón eintaka á Sjálfstæðu fólki.

Þetta kom fram í Kastljósi í kvöld þar sem rætt var við Halldór Þorgeirsson, kvikmyndagerðarmann og tengdason Halldórs Laxness, og Hauk Ingvarsson bókmenntafræðing um nýja kvikmynd um ævi Laxness sem ætluð er erlendum markaði.

Halldór sagði að í myndinni væri meðal annars kannað hvernig það kom til að Halldór Laxness lenti á svörtum lista í Bandaríkjunum á sjötta áratugnum eftir að hafa selt hálfa milljón eintaka af Sjálfstæðu fólki þar í landi.

„Við finnum það út að það var gert að frumkvæði íslenskra ráðamanna,“ sagði Halldór.

„Þegar það var beðið um herstöð vildi ríkisstjórnin þennan mann í burtu því hann náði til of margra,“ sagði Halldór Þorgeirsson.

Áður hafa komið fram upplýsingar um að íslensk stjórnvöld hafi unnið gegn Halldóri Laxness og beitt bandarísk stjórnvöldum þrýstingi í því skyni. Halldór Þorgeirsson sagði að aðstanendur myndarinnar hefðu kannað málið nánar en áður hefur verið gert og kafað dýpra.

„Það var farið sem ráðherra – og það var Bjarni Benediktsson sem gerði það – til þessa bandaríska sendiherra og spyrja: getur þú hjálpað okkur að eyðileggja mannorð þessa manns. Nú er þessi bók að koma út og við verðum að stoppa hann af.“

Bókin sem var að koma út var Atómsstöðin, skáldsöga sem fjallaði um hitamál íslenskra stjórnmála á þeim tíma, herstöðina sem ætlunin var að koma upp á Keflavíkurflugvelli.

Halldór sagði að þegar hér var komið sögu hafi Halldór Laxness notið mikillar velgengni í Bandaríkjunum og meðal annars selt hálfa milljón eintaka af Sjálfstæðu fólki.

Útgáfu verka hans hefði verið hætt vestanhafs, að ósk íslenskra stjórnvalda. Starfandi sendiherra hefði þótt sjálfsagt mál að verða við ósk íslenskra ráðamanna um að eyðileggja mannorð Halldórs Laxness og það hefði verið gert eftir að málið fór inn á borð hjá J. Edgar Hoover, þáverandi forstjóra bandarísku alríkislögreglunnar FBI.

Síðan hafi liðið nærfellt hálf öld þar til útgáfa á verkum Laxness hófst á nýjan leik í Bandaríkjunum eftir að hópur rithöfunda fór að skrifa í tímarit og víðar og spyrja hvers vegna bækur nóbelsverðlaunaskáldsins Laxness væru ekki gefnar út og væru ekki til á bókasöfnum í Bandaríkjunum. Þá loksins hafi nóbelsskáldið komist af svarta listanum sem það lenti á að tilstuðlan íslenskra stjórnvalda.