Árni Matthíasson: Skrýtið hversu okkur skortir oft samkennd í garð annarra

Það örlar á samkennd manna millum yfir jól og áramót en lítt þess utan að mati Árna Matthíassonar

Það er sérkennilegt hversu auðveldlega samkennd kviknar hjá mannskepnunni í garð dauðra hluta en á sama tíma skortir oft á samkennd í garð annarra og samúð með hlutskipti þeirra sem eru menn eins og við, en annarrar trúar, litarháttar eða kyns.

Gagnrýnandinn og blaðamaðurinn Árni Matthíasson telur skorta mikið á samkennd í þjóðfélaginu og skrifar um það grein í Morgunblaðinu í dag.

Þar segir hann örla á samkennd með öðrum manneskjum um jól og áramót en varla þess utan. Úr því megi bæta.

Á unglingsárunum var uppáhaldsrithöfundur minn bandaríski vísindaskáldsagnahöfundurinn Philip Kindred Dick, sem lést fyrir rétt tæpum tuttugu árum. Á þeim tíma var snúið að nálgast slíkar bókmenntir en ég náði þó að lesa ríflega þrjátíu bækur eftir Dick á áttunda áratugum, margar oftar en einu sinni og nokkrar oftar en tvisvar. Þegar ég las bókina Do Androids Dream of Electric Sheep? í fimmta eða sjötta sinn var ég farinn að átta mig á því að Dick var alltaf að skrifa sömu bókina, eða réttara sagt alltaf að velta fyrir sér sömu hlutunum og þá helst því hvað það er sem gerir okkur mannleg. Í bókinni, sem síðar varð að kvikmyndinni Blade Runner, eltist lögreglumaður við vélmenni sem eru svo mannleg að erfitt er að greina á milli þeirra og manna, en liður í því er að mæla samkennd á einfaldan hátt – vélmenni geta nefnilega ekki fundið til með öðrum.

Samkenndin var Dick ofarlega í huga, enda er það sterk tilfinning og mikilvæg, eitt af því sem gerir okkur mannleg og eitt af því sem gert hefur mannkyninu kleift að komast af, að ná svo langt að lífslíkur hafa aldrei verið meiri, heilsufar aldrei betra og velmegun aldrei náð eins hátt í sögu mannkyns. Að því sögðu þá eru fjölmargir sem enn eru þurfandi, legíó sem enn eru veikir og veikburða og þeir þurfa á samkennd okkar að halda og samúð. Mannveran er eina skepnan sem samkennd kviknar hjá í garð dauðra hluta; sem getur fundið svo til með bangsa eða dúkku að viðkomandi brestur í grát þegar fyrirbærinu er fargað. Það er því sérkennilegt hversu oft okkur skortir samkennd í garð annarra og samúð með hlutskipti þeirra sem eru menn eins og við, en annarrar trúar, litarháttar eða kyns. Það er helst hún kvikni um jól og áramót, en óskandi að tækist að halda henni lifandi allt árið.

Að lokum langar mig til að segja við þig, kæri lesandi, að mér þykir afskaplega vænt um þig. Þó þú sért kannski óttalegur lúði.