Á nýja Íslandi blasir við að forsetinn verði sjálfkjörinn í 20 ár, segir prófessor

Dr. Herdís Þorgeirsdóttir hefur áhyggjur af áhrifum peningaflanna á lýðræðið.

„Og hér á Íslandi, eftir eitt mesta efnahagshrun allra tíma, kyngjum við því að enginn eigi erindi í framboð nema að hafa tryggt sér öfluga fjárhagslega bakhjarla,“ segir Herdís Þorgeirsdóttir, lagaprófessor, sem hefur miklar áhyggjur af því hversu ríkan þátt peningaöflin spila í lýðræðinu.

Herdís skrifar grein í Fréttablaðið þar sem hún gerir ummæli Svans Kristjánssonar, prófessors í stjórnmælafræði, að umræðuefni. Svanur færði á dögunum rök fyrir því að Ólafur Ragnar yrði sjálfkjörinn í embætti forseta, meðal annars þar sem kostnaður við framboð væri of mikill.

Benti Svanur á að framboð Ólafs Ragnars árið 1996 hafi kostað 90 milljónir króna. Frambjóðandi sem ætlar að bjóða sig fram gegn Ólafi þurfi jafnvel enn meira fé, ekki síst þar sem það kosti meira að ryðja úr vegi sitjandi forseta.

Í Mannréttindayfirlýsingunni segir að hverjum manni sé heimilt að taka þátt í stjórn lands síns, beinlínis eða með því að kjósa til þess fulltrúa í frjálsum kosningum. Sú fagra draumsýn um betri veröld sem þarna birtist hefur síðar verið skrumskæld. Einstaklingur má sín lítils nú gegn ægivaldi fjármagnsins. Nú vaða valdhafar víða fram í skjóli peningaafla; rússneskir oligarkar sem urðu auðjöfrar í einkavæðingarferli á rústum kommúnismans standa að baki Pútín. Í Bandaríkjunum býður sig enginn fram til forseta sem ekki hefur gífurlega fjármuni á bak við sig.

Og hér á Íslandi, eftir eitt mesta efnahagshrun allra tíma, kyngjum við því að enginn eigi erindi í framboð nema að hafa tryggt sér öfluga fjárhagslega bakhjarla,

segir Herdís og bætir við:

Á nýja Íslandi blasir við að forsetinn muni sitja í tuttugu ár. Engu að síður er teflt fram þeim rökum að hefðin mæli gegn mótframboði við sitjandi forseta. Af hverju helgast sú hefð? Það hlýtur að vera hefð spillingarinnar því lýðræðishefðin gerir kröfu um mótframboð, um andstöðu, um breytingar.

Herdís segir það rangt sem haldið hefur verið fram að fjölmiðlum beri ekki skylda til að kynna frambjóðendur. Fjölmiðill sem sinnir ekki þeirri skyldu er ekki að axla þá ábyrgð sem tjáningar- og upplýsingafrelsið gerir kröfu um, að mati Herdísar.

Loks bendir Herdís á að kosningarnar eiga ekki að snúast um hvort Ísland verði aðili að Evrópusambandinu eða ekki, enda ekki hlutverk forsetans að mæla fyrir eða á móti slíkri aðild.

Forseti Íslands er þjóðhöfðingi og sameiningartákn þjóðarinnar en ekki fulltrúi sérhagsmuna eða sérstaks hóps innan hennar. Forsetinn er talsmaður þjóðarinnar; tákngervingur hennar, vona hennar og styrks.

Herdís lýkur grein sinni á þessum orðum.

Óháð því hvað fólki finnst um mögulega frambjóðendur eða forsetaembættið yfir höfuð er aðeins einn sigur í stöðunni og það er sigur fólksins í landinu en ekki peningaafla, sem rústa meginreglu lýðræðisins um jöfn tækifæri.