Þetta eru leiðirnar sex út úr gjaldeyrishöftunum – Kostir þeirra og gallar

Íslendingar hafa val um sex leiðir til að komast út úr gjaldeyrishöftum. Engin þeirra er borðleggjandi, ókeypis eða áreynslulaus, en flestum er orðið ljóst að Íslendingar þurfa að komast út úr haftakerfinu sem fyrst.

Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP og gjaldkeri Samfylkingarinnar, tekur saman leiðirnar sex í grein sem hann skrifar á Eyjuna. Hann segir að hefja þurfi vegferðina að losa um höftin sem fyrst og að það sé stjórnmálamanna að útfæra tillögurnar og skapa sátt um þá niðurstöðu sem verður fyrir valinu.

Leiðirnar sex sem Vilhjálmur telur upp eru þessar:

1. Halda krónu og hægfara afnám hafta – Þessi leið krefst agaðri hagstjórnar en áður og Seðlabankinn þarf ný verkfæri til að stjórna fjármagnsflæði og erlendri skuldsetningu. Vextir yrðu áfram hærri og verðtrygging áfram við lýði. Kostirnir eru þeir að eigin mynt eykur sveigjanleika í hagstjórn og atvinnuleysi verður minna þegar kreppir að. Þá verður verðbólgu haldið í skefjum eins og kostur er. Gallarnir eru þeir að krónunni fylgir kostnaður fyrir fólk og fyrirtæki í formi vaxta, verðtryggingar og hafta, sem aftur á móti draga úr fjárfestingu. „Snjóhengja“ erlendra krónueigna vofir áfram fyrir.

2. Halda krónu og aflétta höftum hratt – Með því að „rífa plásturinn af“ yrði gengi krónunnar látið finna nýtt jafnvægi með frjálsum fjármagnsflutningum. Hætta er á að nýtt jafnvægisgengi yrði mun veikara en það er nú, jafnvel allt að 43 prósentum veikara. Slíkt myndi valda 16 til 20 prósent verðbólgu á skönmum tíma. Kosturinn við þessa leið er sú að snjóhengjan yrði losuð í einu lagi, en „úr yrði snjóflóð sem gæti farið yfir þorpið og skilið nokkur hverfi, og frystihúsið, eftir í rústum“.

3. Einhliða upptaka annars gjaldmiðils – Með þessu yrði hluti gjaldeyrisforðans notaður til að kaupa seðla og mynt í öðrum gjaldmiðli. Krónuseðlum og mynt yrði skipt út og tekin úr umferð. Helsti kosturinn við þessa leið er sú að í henni felst sálfræðileg breyting í nýju nafni gjaldmiðilsins, sem skiptir miklu máli á mörkuðum. Gallarnir eru þeir að kostnaðurinn við skipti á seðlum og mynt er allt að 41 milljarður króna í beinhörðum gjaldeyri. Hætta er á að erlendir krónueigendur myndu vilja fara út á fyrsta degi. Gjaldeyrisforði Seðlabankans er í dag ekki nægur til að losa alla krónueigendur út.

4. Tvíhliða upptaka annars gjaldmiðils – Hér er rætt um að taka upp mynt annars ríkis sem felur í sér samkomulag við ríki og/eða seðlabanka um að kosta útskiptingu krónunnar og fjármagna útflæði vegna hennar. Kanada og Noregur hafa verið nefnd í þessu samhengi. Kostirnir eru þeir að þetta yrði „happdrættisvinningur“ fyrir krónueigendur. Fyrir Íslendinga myndi þetta þýða stöðugleika og lægri vexti. Gallarnir eru hins vegar þeir að finna þarf „vinveitt ríki“ auk þess sem framsal fullveldis og sjálfstæðis yrði enn meira en með upptöku evru. Smíða yrði löggjöf og regluverk fjármálamarkaðarins að löggjöf samstarfslandsins.

5. Ný íslensk króna - Lilja Mósesdóttir hefur talað fyrir þessari leið, en með henni yrði krónueignum útlendinga skipt í nýja íslenska krónu á genginu 2 og húsnæðisskuldum á genginu 1,25. Þannig yrðu ákveðnar eignir teknar upp og skuldir afskrifaðar. Kostirnir eru þeir að skuldabyrði minnkar og snjóhengja erlenda krónueigna dragast saman um helming. Gallarnir eru hins vegar þeir að ráðstöfunin gengur gegn friðhelgi eignaréttar og að afskriftir húsnæðisskulda yrðu á kostnað lífeyrisþega og skattborgara. Lánshæfi Íslands myndi skaðast til frambúðar.

6. Upptaka evru með aðild að ESB – Þessi leið er ekki ósvipuð leið 4 nema að því leyti að íslenski seðlabankinn fengi aðstoð Evrópska seðlabankans viðað halda gengi krónunnar innan vikmarka frá markgengi evru. Semja þarf sérstaklega um gjaldeyrishöftin. Kostirnir eru þeir, að mati Vilhjálms, að krónan yrði trúverðugri og stöðugri strax við inngöngu í ERM II, vextir myndu lækka og verðtrygging yrði óþörf. Gallarnir eru þeir að þessi leið krefst aðildar að ESB, sem er umdeild, og að peningamálastefnan yrði ekki lengur sjálfstæð. Það getur kostað atvinnuleysi þegar að kreppir. Þá þarf að uppfylla ströng skilyrði um agaða hagstjórn til að komast í evru.

Hér má lesa ítarlegri útfærslu á tillögum Vilhjálms.