Manuel Hinds: Hversu skynsamlegt væri að halda úti mynt fyrir lítið hverfi á Manhattan?

Frá erindi Manuels Hinds í Hörpunni.

Landsframleiðsla Íslands er á pari við hverfi á Manhattan, segir hagfræðingurinn Manuel Hinds, sem spyr hversu skynsamlegt væri að halda úti sérstakri mynt fyrir slíkt hverfi. Kostnaðurinn við krónuna felst í mun hærri vöxtum en gengur og gerist annars staðar.

Manuel Hinds, sem var fjármálaráðherra El Salvador þegar landið tók upp Bandaríkjadal, hélt erindi á vegum VÍB í norðurljósasalnum í Hörpu í morgun.

Í erindi sínu útskýrði Hinds meðal annars hvernig verðtryggð króna er notuð til að skauta framhjá ákvörðunum seðlabankans, hvort sem það er að gengisfella krónuna eða hækka vexti. Þetta þýðir að í raun stjórnar Seðlabankinn ekki nema 20 prósent gjaldeyrisflæðis á Íslandi, það er því sem er í óverðtryggðri krónu, en ákvarðanir hans bíta ekki annað fjármagn sem ýmist er í erlendri mynt (20%) og verðtryggðri krónu (60%).

Hinds benti einnig á að landsframleiðsla Íslands sé álíka mikil og hverfi (e. few blocks) á Manhattan í New York. Þetta sýni hversu lítið myntsvæði Ísland er.

Er skynsamlegt að halda úti mynt fyrir lítið hverfi á Manhattan?

Í erindi sínu rökstuddi Hinds að fæst lönd hafa yfir að ráða sjálfstæðri peningastefnu,því um leið og seðlabanki víkur frá stefnu alþjóðamarkaða, þá færir fólk sig yfir í aðrar myntir. Þetta á ekki síst við á Íslandi þar sem áfall hefur orðið og traust á gjaldmiðlinum lítið.

Hinds segir það jafnframt mýtu að gengisfelling gjaldmiðils hafi sjálfkrafa í för með sér aukinn útflutning til lengri tíma litið. Benti hann á reynslu Þýskalands og Japan, því raunin er sú að verðgildi myntar eykst eftir því sem útflutningur er meiri. Ef þetta væri raunin, þá ættu flest ríki Suður – Ameríku að vera stórtæk á sviði útflutnings, sem þau eru ekki.

Önnur mýta um kosti sjálfstæðrar myntar er sú að með slíkri mynt fæst meiri stöðugleiki, segir Hinds. Bendir hann á að með krónuninni séu aðeins tveir eða þrír aðilar sem hægt er að leita til með fjármögnun. Með dollara, eða aðra alþjóðlega mynt, er „allur heimurinn í boði“. Um leið verður mun auðveldara fyrir ríki að standast áföll á banka.

Hinds sagði enn fremur að Seðlabankinn hafi ekki getað uppfyllt hlutverk sitt sem lánveitandi til þrautavara. Þvert á móti varð hann lánþegi til þrautavara, því hann þurfti að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta sést best þegar áhlaup verður á banka. Þá leitast fólk við að nálgast erlenda mynt því það treystir ekki eigin mynt. Þetta sást þegar Lehman Brothers féll í september 2008. Þá jókst krónueign seðlabankans til muna, en erlend gjaldeyriseign minnkaði minnkaði að sama skapi.

Hinds segir það ekki dýrt að dollaravæða hagkerfið. Það eina sem þurfi að gera sé að dollaravæða peningagrunninn, það er peningamagn í umferð og innistæður seðlabankans. Slíkur háttur var hafður á þegar dollarinn var innleiddur í El Salvador og hafi það gefist vel.

Niðurstaða Hins var í meginatriðum sú að ekki er hægt að nota sjálfstæða peningastefnu til að leysa skuldavanda, þegar mestu skuldirnar eru í annarri mynt – verðtryggðri krónu og erlendum myntum – eins og raunin er á Íslandi.  Bætti hann því við að fólk fjárfesti ekki í íslenskum eignum svo lengi sem það grunar að hluti eigna verði felldur í verði, annað hvort með gjaldþroti banka eða gengisfellingu gjaldmiðilsins. Hér á landi séu margir góðir fjárfestingamöguleikar, en vandamálið er að með krónu verða vextir alltaf háir sem um leið einangrar landið frá alþjóðamörkuðum.

Ef þið viljið hafa krónu, þá borgið þið hærri vexti,

sagði Hinds. Kostnaðurinn verður alltaf sá að vextir verða 7 til 15 prósentustigum hærri en þeir yrðu ella með alþjóðlegri mynt, sem er að hans mati „afar dýrt.“