Ritstjóri alþjóðamála hjá FT – Hryðjuverkalöggjöfin gegn Íslandi var viðurstyggileg aðgerð

David Gardner, ritstjóri alþjóðamála hjá Financial Times.

Sú aðgerð breskra stjórnvalda að beita hryðjuverkalögum gegn Íslandi var „viðurstyggileg“, segir David Gardner, ritstjóri alþjóðamála hjá Financial Times, í viðtali við Eyjuna. Hann segir Ísland hafa komið vel út úr kreppunni og sér mikil tækifæri hér á landi, ef rétt er haldið á spilunum.

Gardner er einn virtasti blaðamaður Evrópu á sviði alþjóðamála. Hann hefur starfað hjá Financial Times síðan árið 1978, unnið til verðlauna fyrir skrif sín og skrifað bækur um alþjóðamál. Hann hélt erindi á aðalfundi Íslandsstofu í gær, þar sem Eyjan náði tali af honum.

Gardner þykir mikið til koma hvernig Íslendingar hafa náð að vinna sig úr kreppunni.

Ef ég horfi á Írland, þá er Írland komið á þann stað sem það var árið 2002 eða 2003. Það er ekki slæmur staður til að vera á. Það var áður en bólan byrjaði að blása út. Mér skilst að Ísland sé komið á þann stað sem það var árið 2004. Það er heldur ekki slæmur staður og mun betra en gengur og gerist annars staðar í Evrópu. Ég sé mikla möguleika fyrir bæði þessi lönd í framtíðinni.

Samanburðurinn milli Íslands og Írlands er alls ekki fjarstæðukenndur, enda eiga þessi tvö lönd margt sameiginlegt. Menntunarstigið er hátt, innviðirnir sterkir og enskukunnátta góð, sem skiptir miklu í alþjóðlegu umhverfi. Hins vegar hefur Írum gengið afar vel að laða til sín erlenda fjárfestingu, á sama tíma og erlend fjárfesting á Íslandi er í algjöru lágmarki. Aðspurður hvers vegna Írum gengur mun betur en Íslendingum að laða til sín fjárfestingu, svarar Gardner:

Írland hefur byggt upp vettvang fyrir beina erlenda fjárfestingu í tvo og hálfan áratug. Þeir stofnuðu IDA, Ireland Development Agency, og hafa lagt mikið í þá stofnun. Svo er fyrirtækjaskattur 12,5 prósent. Þetta virðist virka. Það hefur líka hjálpað til að Írland hefur verið lengi í ESB og með evruna, sem veitir Írlandi stöðuleika og gerir landið að aðlaðandi fjárfestingakosti. Margir fjárfestar segja að ef það væri ekki fyrir Írland, þá væru þeir ekki að fjárfesta í Evrópu yfir höfuð,

segir Gardner og heldur áfram.

Svo má ekki gleyma því að Írar eru um allan heim sem hefur leitt til þess að samböndin við Bandaríkin eru afar góð. Þrátt fyrir kreppuna og háar skuldir virðast þessi tengsl skapa stöðugan straum beinnar fjárfestingar. Á versta ári kreppunnar námu fjárfestingar á Írlandi 30 milljörðum evra, sem er ótrúlegt.

Gardner telur að Ísland geti hæglega fetað í fótspor Írlands, ef réttar aðstæður eru fyrir hendi.

Þið hafið yfir sömu eiginleikum að ráða og þar að auki búið þið yfir nánast ókeypis orku. Ég veit að það hvernig orkan er nýtt er umdeilt mál á Íslandi, hvort það eigi að einblína á orkufrekan iðnað eða eitthvað annað, en það eru margir möguleikar í stöðunni. Tækniþekking er mikil og hér ríkir frumkvöðlaandi sem nær yfir mörg svið eins og sást hér áðan [á aðalfundi Íslandsstofu].

Annar stór munur á þessum tveimur löndum er sá að á Íslandi eru við lýði afar ströng gjaldeyrishöft. Gardner segir að vissulega séu gjaldeyrishöft ekki segull á fjárfestingu, en mestu máli skiptir er að fjárfestar geri sér grein fyrir því hvers vegna höftin voru sett og að þau verði ekki til langframa.

Ísland er ekki eina landið í heiminum sem er með gjaldeyrishöft. Hversu oft heyrir þú talað um að Indland, mekka fjárfestingar, er með gjaldeyrishöft? Þetta er vissulega erfitt, en tímabundið og það þarf að losa úr höftunum með mikilli gát.

Aðspurður hvort aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi hjálpa Íslandi í þessum efnum, líkt og Írum, segir Gardner málið ekki svo einfalt. Fyrir Íslendinga velti allt á því hvernig semst um sjávarútvegsmál.

Það er enn langt í að Íslendingar geri upp hug sinn um hvort þeir vilja ganga í ESB og á endanum taka upp evru. Þegar það verður gert, þá geri ég ráð fyrir því að það verði annað hvort búið að leysa úr skuldavandanum eða það verður engin evra. Þess vegna á ekki að líta á þetta mál eins og staðan er í dag, heldur þarf að horfa fram í tímann. Að sama skapi gæti sjávarútvegsstefna ESB hafa breyst.

Engin evra segir þú, hvernig lítur þú á framtíð evrusvæðisins. Er því viðbjargandi?

Mitt svar er já. Ég hef alltaf sagt að það sé rangt að dæma evruna eingöngu út frá efnahagslegum forsendum. Þetta er í grunninn pólitískt verkefni, með efnahagslegum göllum sem vinna þarf bug á. Þetta er svo mikilvægt fyrir Evrópu að ég get ekki ímyndað mér að stjórnmálastéttin láti það úr hendi sleppa.

Það vakti mikla athygli að þegar Icesave deilan stóð sem hæst, þá fór Financial Times fremst í flokki þeirra sem gagnrýndu afstöðu breskra stjórnvalda. Er óhætt að segja að þetta virta blað hafi tekið einarða afstöðu með málstað Íslands í málinu. Það lá því beint við að spyrja Gardner hvernig hann meti stöðu málsins nú, þegar málið er komið til kasta dómstóla.

Undir evrópskri löggjöf gat engin ríkisstjórn komið í veg fyrir að evrópskur banki tæki við innlánum þar sem hann vildi. Þvert á móti voru bankar hvattir til að starfa þvert yfir landamæri. Það var galli í þessu regluverki sem íslenskir skattgreiðendur bera ekki ábyrgð á. Þess vegna þarf að leita eftir ásættanlegri málamiðlun,

segir Gardner og bætir við:

Við fyrstu sýn virðast Hollendingar og Bretar einnig hafa nokkuð til síns máls því þetta kom líka niður á þeirra skattgreiðendum. En málið byrjaði augljóslega á röngum nótum, sérstaklega af hálfu Breta. Þeir beittu hryðjuverkalöggjöfinni sem var viðurstyggileg  aðgerð. Það er ekki hægt að orða það öðruvísi, algjörlega viðurstyggileg.