Sigmundur Davíð útskýrir umdeild ummæli – Viðbrögðin sýna að ég hitti naglann á höfuðið

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa valdið meira tjóni en efnahagshrunið sjálft. Velferðarráðherra segir ummælin dæma sig sjálf. Mynd/Framsóknarflokkurinn

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, áætlar að tapið vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar sé um 220 milljörðum meira en tjón íslensks samfélags af efnahagshruninu.

Margir urðu til að gagnrýna Sigmund Davíð eftir að hann lét þau orð falla síðustu helgi að tjónið vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar væri orðið meira en tjónið af hruninu sjálfu. Í grein sem Sigmundur Davíð skrifar í Morgunblaðið í dag færir hann frekari rök fyrir máli sínu.

Þar segir formaðurinn að viðbrögðin við þessum ummælum staðfesti að hann hafi „hitt naglann á höfuðið“.

Það varð til þess að blogglúðrasveit og netdólgar ríkisstjórnarflokkanna hrukku af hjörunum. Annar eins fúkyrðaflaumur hefur líklega ekki komið úr þeirri átt frá því að ég tók upp á því að tjá mig um mikilvægi þess að ráðast í almenna skuldaleiðréttingu, snemma árs 2009.

Sigmundur Davíð áréttar að þegar hann talar um tjón vegna hrunsins, þá er hann eingöngu að vísa í áhrifin á íslenskt samfélag, en ekki tjón erlendra kröfuhafa sem nemur hátt í 8 þúsund milljörðum króna.

Kostnaðinum af bankahruninu skiptir Sigmundur Davíð í fernt. Í fyrsta lagi tap lífeyrissjóða og sparifjáreigenda sem áttu hluta- og skuldabréf í bönkunum. Í öðru lagi tap skattgreiðenda á veðum Seðlabankans. Í þriðja lagi kaupmáttarrýrnun sú sem varð við bankahrunið. Loks nefnir formaðurinn tap skuldsettra heimila vegna höfuðstólshækkunar skulda.

Endanlegt tap Seðlabankans nemur líklega um 200 milljörðum króna, en hann getur prentað krónur. Lífeyrisþegar og aðrir sem lögðu sparifé sitt í hlutabréf urðu fyrir miklu áfalli. Margir voru sviptir lífeyri sínum. Slíkt er gríðarlegt áfall fyrir þá sem í hlut eiga. Hvað varðar áhrif á samfélagið í heild standa þó skuldamálin upp úr.

Þegar skuldir millitekjufólks aukast skyndilega og eigið fé þurrkast út hefur það gríðarleg áhrif á stöðu ótal heimila og dregur úr virkni hagkerfisins. Neysla og skattgreiðslur dragast saman, fólksflótti eykst og svo framvegis. Ofan á þetta bættist kaupmáttarrýrnun vegna falls krónunnar, aukins atvinnuleysis og lægri launa.

Sigmundur Davíð segir að möguleikar stjórnvalda til að koma í veg fyrir þetta tjón hafi verið borðleggjandi. Með því að nýta ekki þau tækifæri hafi tjónið af bankahruninu orðið mun meira en það hefði þurft að vera. Kostnaðinn vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar metur hann á þennan veg:

Allar forsendur voru til að leiðrétta stökkbreytinguna á lánum heimilanna. Ef lánin hefðu verið færð frá gömlu bönkunum yfir í Íbúðalánasjóð á eðlilegum afslætti hefði mátt leiðrétta fyrir öllum áhrifum verðbólguskotsins og meira til. Það sama á við um lán bankanna til rekstrarfélaga. Þannig mátti endurskipuleggja skuldir heimila og fyrirtækja hratt. Auk þess hefði ríkið eða Seðlabankinn átt að kaupa skuldabréf bankanna á meðan þau voru til sölu á hrakvirði (eins og við lögðum til). Slík fjárfesting hefði alltaf verið hagstæð enda íslensk lánasöfn verðmætari fyrir Íslendinga en fyrir vogunarsjóði sem ætla að ná skammtímagróða. Þetta hefði meira en vegið upp tap Seðlabankans af veðlánum.

Með pólitískum stöðugleika, skynsamri skattastefnu og orkuframleiðslu hefði fjölmörgum stórum atvinnuskapandi verkefnum verið hrint í framkvæmd á undanförnum árum. Þúsundir manna hefðu þá fengið vinnu. Ef 6.000 manns væru án atvinnu í stað 13.000 hefði það skilað samfélaginu tugum milljarða. Slíkt var raunhæft og borðliggjandi miðað við aðstæður 2009 eins og m.a. kom fram í kosningaauglýsingum Samfylkingarinnar og margítrekað í máli forsætisráðherra.

Hér voru allar aðstæður til að fjárfesting yrði vel yfir meðallagi, eins og iðulega gerist eftir niðursveiflu. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur leitt til þess að fjárfesting er sú lægsta frá því að mælingar hófust. Tap samfélagsins af þeim mun er ekki undir 75 milljörðum á ári.

Í stað þess að leiðrétta lán heimilanna samhliða stofnun nýju bankanna var komið til móts við erlenda kröfuhafa. Það skaðaði heimilin beint og jók á snjóhengjuna sem hefur haldið krónunni í höftum og valdið samfélaginu ómældu tjóni. Í ofanálag dældi ríkisstjórnin tugum milljarða inn í gjaldþrota fjármálafyrirtæki án heimildar frá Alþingi. Ólögmæt myntkörfulán voru færð yfir í nýju bankana sem lögmæt þrátt fyrir viðvaranir. Tap ríkisins af því gæti numið 150 milljörðum. Í ofanálag hafa svo skatta- og gjaldahækkanir ríkisstjórnarinnar hækkað lán heimilanna og þar með kröfur erlendra lánardrottna um tugi milljarða.

Sigmundur Davíð segir því að „lauslega áætlað“, og vísar hann í þekktar auglýsingar frá MasterCard, sé niðurstaðan þessi:

Hrun heils fjármálakerfis: 670 milljarðar.

Sósíalistastjórn í 3 ár: 890 milljarðar.

Kosningar og ný ríkisstjórn sem nýtir hin óendanlegu tækifæri Íslands öllum til hagsbóta: Ómetanlegt.