Jóhann Ársælsson: Kvótafrumvarpið uppfyllir ekki kröfur um jafnræði til nýtingar

Jóhann Ársælsson fv. þingmaður Alþýðubandalagsins og síðar Samfylkingarinnar.

Jóhann Ársælsson, fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar, telur að kvótafrumvarpið sem svo mjög er deilt um, uppfylli ekki eðlilegar kröfur um jafnfræði til nýtingar á þjóðareign. Það viðhaldi forgangi þeirra sem fyrir eru í greininni.

Í grein sem Jóhann hefur sent Eyjunni ræðir þá möguleika sem eru í stöðunni til þess að breyta stjórnkerfi fiskveiða:

Stjórn fiskveiða og stjórnarskrá

Stjórnarflokkarnir hafa lagt fram frumvarp sem uppfyllir ekki eðlilegar kröfur um jafnræði til nýtingar á þjóðareign. Verði það samþykkt sér ekki fyrir endann á á forgangi þeirra sem fyrir eru í greininni. Ég minni á að samkvæmt stefnu beggja stjórnarflokkanna átti öllum forgangi til nýtingar að ljúka. Jafnræði til úthlutunar á öllum heimildum átti að taka við á 20 árum a.m.k samkvæmt stefnu Samfylkingarinnar.

Umræðan á Alþingi um málið hefur opinberað enn einu sinni að þingmenn eru leiksoppar hagsmunagæslusjónarmiða. Umræðan hefur ekki  snúist um grundvallarsjónarmiðin um það hvernig aðgangi að sameiginlegum gæðum skuli fyrir komið og það hvernig útgerðarmenn framtíðarinnar geti starfað á jafnræðisgrundvelli. Nei, hún hefur snúist um hve mikið eigi að láta útgerðina borga fyrir að fá að njóta forgangs eru hreinlega far ns áfram. Og samningaviðræður Steingríms J. við útgerðarmenn  eru farnar að fara fram í fjölmiðlum um hvað reikningurinn megi vera hár.  Umræðan hefur  sannað að auðlindarentuleið Steingríms er handónýt.  Ráðamenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa í raun lofað að skila útgerðinni aftur nánast fríum forgangi að auðlindinni. Ríkisstjórn Geirs Haarde sem Samfylkingin átti aðild að lækkaði það litla auðlindagjald sem þá gilti, um helming, árið 2007. Sú staðreynd segir nokkra sögu um hvers megi vænta ef þessi auðlindarentuleið ríkisstjórnarinnar verður farin.

Áhrif auðlindaákvæðisins

Afdrif málsins, verði það samþykkt eru ekki ljós. Forseti Íslands hefur ögrað andstæðingum þessa málatilbúnaðar með yfirlýsingum um að beita málskotsrétti. Það er líklegt að bæði þeir sem vilja koma á fullu jafnræði til að nýta auðlindina og hinir sem vilja halda forgangi þeirra sem nú stunda útgerð óbreyttum taki forsetann á orðinu. Stjórnarskrármálið þ.e. tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur Stjórnlagaráðs hefur nú verið samþykkt með býsna drjúgum meirihluta á Alþingi. En það velktist lengi í málþófi sjálfstæðis- og framsóknarmanna. Ein af aðalástæðum málþófsins var eftirfarandi orðalag í tillögu Stjórnlagaráðs :“ Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum“. Það virðist augljóst að það muni litlu gilda hvaða flokkar verða við völd í framtíðinni, verði stjórnarskráin svona orðuð þá geta stjórnvöld ekki viðhaldið forgangi eða mismunun við nýtingu sameiginlegra auðlinda.

Örlög frumvarps ríkisstjórnarinnar og tillaga Marðar

Hvar erum við þá stödd eftir að fyrirhuguð ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla hefur verið samþykkt?  Verði frv. ríkisstjórnarinnar   samþykkt tryggir það forgang núverandi kvótahafa í tuttugu ár og sjálfvirka framlengingu eftir það að óbreyttu.  En beiti forseti Íslands málskotsrétti vegna frv. ríkisstjórnarinnar eru tvennar þjóðaratkvæðagreiðslur framundan.  Allar líkur eru á því að mikill meirihluti kjósenda muni vera samþykkur tillögu Stjórnlagaráðs um auðlindir. Í aðdraganda þessara atkvæðagreiðslna mun þeim líka verða ljós munurinn á innihaldi þeirra tillaga og frv. ríkisstjórnarinnar. Ég tel því miklar líkur á því að kjósendur muni eftir umræðuna sem þessar atkvæðagreiðslur kalla fram fella frv. ríkisstjórnarinnar en samþykkja tillögur Sjórnlagaráðs með miklum meirihluta. Skoðun mín er að stjórnarflokkunum beri að íhuga vandlega tillögu Marðar Árnasonar og Valgerðar Bjarnadóttur en með henni stæðu ríkisstjórnarflokkarnir við stefnumörkun sína og leystu jafnframt galdtökuvandann án sérstakrar áhættu gagnvart atvinnugreininni. Yrði sú tillaga samþykkt þyrfti ekki að hafa áhyggjur af afdrifum málsins í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Annar góður kostur

Sé ekki vilji fyrir því að samþykkja tillögu Marðar og Valgerðar virðist sá kostur helstur að  fresta samþykkt frv. ríkisstjórnarinnar og bíða úrskurðar þjóðarinnar um auðlindaákvæðið. Sá kostur er út frá stefnu Samfylkingarinnar góður og verði auðlindaákvæðið samþykkt yrði það í algeru samræmi við þá stefnu sem flokkuriunn hefur talað fyrir. En frv.ríkisstjórnarinnar yrði þá að endurskoða til samræmis við fyrirhugað stjórnarskrárákvæði. Það eru tvær leiðir færar til að ná grundvallarstefnu stjórnarflokkanna um nýtingu auðlinda sjávar í höfn. Önnur er að frv. ríkisstjórnarinnar geri það. En til þess þarf að samþykkja breytingar sem tryggja að jafnræði komist á. Hin er að koma tillögu Stjórnlagaráðs inn í stjórnarskrána.

Jóhann Ársælsson

fyrrv alþingismaður