Ríkustu fjölskyldur landsins finna fyrir kreppunni: Ekki jafn þröngt í búi í mörg ár

Ríkasti hluti þjóðarinnar hefur ekki haft úr minna að spila í árabil. Eftir mikla gósentíð árið 2007 hafa tekjur þessa hóps dregist mjög saman, á sama tíma og skattar hafa verið hækkaðir. Engu að síður greiðir þetta sama fólk helming skatta í landinu. Lífskjör hinnar dæmigerðu fjölskyldu voru verri árið 2010 en árið 2001.

Þetta kemur fram í ítarlegri grein sem Páll Kolbeinsson, rekstrarhagfræðingur, skrifar í Tíund, fréttablað Ríkisskattstjóra.

Í greininni kemur fram að frá því í desember 2000 fram til desember 2010 hafi verðlag hækkað um 80,8 prósent. Með öðrum orðum, þá tapaði krónan nær helmingi af verðgildi sínu, eða 44,7 prósent.

Króna ársins 2000 var annar gjaldmiðill en króna ársins 2010.

segir Páll.  Á þessu tímabili hafa orðið gríðarlegar sviptingar. Framan af fyrsta áratugi aldarinnar ríkti mikil hagsæld hér á landi. Laun hækkuðu, eignir hækkuðu í verði og gjaldmiðillinn var stöðugur svo að segja. Á sama tíma var lánsfé auðsótt og margir steyptu sér í skuldir.

Þetta tímabil, það er frá árinu 2001 til 2007, var ríkasta hluta þjóðarinnar mun gjöfulla en annarra, þótt tekjur hafi hækkað almennt.  Tekjur þess hundraðshluta fjölskyldna, það er ríkasta eins prósents þjóðarinnar, hækkuðu mun meira en tekjur hinna 99 prósent þjóðarinnar.

Páll bendir þó á að í mörgum tilvikum sé ekki um sömu einstaklinga að ræða, því ákveðin umskipti áttu sér stað á þessu tímabili.

Fólk sem hafði vermt toppinn á tekjuskalanum árið 2001, fengsælir aflamenn, bankastjórar, forstjórar og fólk sem tilheyrir svonefndum fagstéttum, s.s. sérfræðilæknar og lögmenn, féllu niður um tekjuhóp, en til sögunnar komu ný stétt alþjóðlegra fésýslumanna sem virtist hafa sjálfdæmi um kaup og kjör.

Með öðrum orðum, þessir menn skömmtuðu sér laun sjálfir og það ríkulega.

Hétekjumönnum fjölgaði mjög á árunum 2001 til 2007, en sem dæmi má nefna að árið 2001 voru 1.577 fjölskyldur, eða aðeins eitt prósent fjölskyldna, með meira en 21,9 milljarða í tekjur. Árið 2007 voru 5.739 fjölskyldur með tekjur yfir þessum mörkum.

Árið 2007 áttu 10 prósent tekjuhæstu fjölskyldurnar í landinu 35,9 prósent eigna, þær áttu 27 prósent skulda landsmanna og höfðu 42,4 prósent tekna eftir skatt til ráðstöfunar árið 2007.

Árið 2010 áttu tekjuhæstu fjölskyldurnar 31,3 prósent eigna og 25,5 prósent skuldanna. Hlutur í eginum og skuldum hafði því lækkað og eftir skatta komu 28,5 prósent ráðstöfunartekna í hlut tekjuhæstu 10 prósent fjölskyldna.

Það er ljóst að nokkrar breytingar urðu á tekjudreifingunni í landinu milli áranna 2007 og 2010. Tekjur lækkuðu og þá sérstaklega mjög háar tekjur sem oft voru eignatekjur og fjármagnstekjur. Árið 2010 voru vextir, arður og söluhagnaður aðeins brot af því sem var árið 2007. Stór hluti fjármagnstekna féll í skaut lítils hluta landsmanna sem greiddi hlutfallslega lægri skatta af fjármagnstekjum en flestir greiddu af launum og lífeyri. Hátekjufólki hafði fækkað, skattar á tekjur þessara einstaklinga hækkað og fyrir vikið var tekjudreifingin orðin jafnari en hún var fyrir nokkrum árum.,

skrifar Páll.  Það er enn fremur ljóst að tiltölulega lítill hluti heimila aflar mestra tekna og rís undir bróðurparti skatta í landinu. Þannig aflaði fimmtungur fjölskyldna ríflega helmings tekna í landinu árið 2010, eða 50,4 prósent.

Breytingar á skattkerfinu árið 2009 leiddu til þess að þeir sem öfluðu mestra tekna og áttu mestar eignir greiddu stærri skerf tekna í skatt af minni tekjum en þeir sem áttu mest undir sér árið 2007. Ætla má að mjög hafi þrengt í búi hjá þessum fjölskyldum sem þó má ætla að teljist vel settar, altént í samanburði við margar aðrar fjölskyldur í landinu. Hátt í helmingur tekjuskatts einstaklinga er lagður á tíunda hluta fjölskyldna. Þessar fjölskyldur hafa ekki haft úr jafnlitlu að spila um árabil.

Almennt má segja að raungildi ráðstöfunartekna árið 2010 hafi verið lítið eitt hærra en árið 2001. Munurinn er hins vegar sá að skuldirnar árið 2010 voru rúmum þúsund milljörðum hærri árið 2010. Vaxtabyrði er þar af leiðandi mun hærri.

Páll segir að þeir sem hafi keypt húsnæði „dýrum dómum“ á árunum fyrir fall gjaldmiðilsins sitja nú uppi með að hafa greitt verið fyrir þetta húsnæði sem, þegar upp var staðið, mun hærra en gert var ráð fyrir í upphafi, miðað við tekjur.  Þeir sem seldu húsnæði og fjárfestu í gulli eða olíu geta hins vegar unað glaðir við sitt.

Hvað sem því líður þá er ekki ólíklegt að lífskjör dæmigerðrar fjölskyldu sem tók lán þegar lánsfé var auðsótt, gengið hátt og kaupmáttur mikill, hafi almennt verið verri árið 2010 en árið 2001.