Laugardagur 09.11.2013 - 11:00 - Ummæli ()

Kári æfur út í RÚV: Ætlar að ganga af okkur dauðum og grafa okkur utan garðs

Kári Stefánsson.

Kári Stefánsson.

Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, er æfur út í RÚV eftir umfjöllun Kastljóss um starfsemi fyrirtækisins á dögunum. Markmiðið hafi verið að draga upp mynd af honum sem svindlara sem platað hefur þjóðina upp úr skónum og haft af henni stórfé.

Umfjöllunin byggði á viðtali við Kára, en inn á milli voru sýnd gömul myndskeið sem meðal annars bentu til þess að ýmislegt sem sagt hefur verið um fyrirtækið í gegnum tíðina hafi ekki staðist. Þannig hafi áætlanir um tekjur eða framleiðslu lyfja aldrei gengið, svo ekki sé minnst á hlutabréfaviðskipti þar sem fjöldi fólks tapaði háum fjárhæðum.

Kári hefur sent Eyjunni ítarlega grein,  þar sem hann gagnrýnir harðlega umfjöllun Kastljóss.

Sagan sem Helgi [Seljan, innsk. blaðam.] sagði í þættinum var annars vegar af svindlara, sem kom til Íslands árið 1996 og plataði íslensku þjóðina upp úr skónum og af henni stórfé og hins vegar af líftæknifyrirtæki sem aldrei gerði annað en að lofa og svíkja. Viðtalsbrotin við mig áttu greinilega að gefa það í skyn að ég hefði fengið tækifæri til þess að segja mína hlið á málum. Helgi ákvað hins vegar um hvað var spurt og spurði eingöngu um það sem miður fór og síðan órökstuddar aðdróttanir í minn garð og fyrirtækisins.

Kári segir að í viðtölum sem þessum, sem tekin eru upp fyrirfram, telji einungis þau mörk sem andstæðingurinn skorar eftir að maður er farinn af velli.

Það er líka svo að sá sem klippir svona sjónvarpsviðtal ræður næstum því eins miklu um hvað þú segir eins og þú sjálfur. Og þetta nýtti Helgi sér í þaula til þess að sagan hljómaði eins og að var stefnt: lélegt fyrirtæki og ómerkilegur maður. Það er að vísu ekki við annan en mig að sakast þegar kemur að þeirri ákvörðun að fara í viðtalið. Það sem truflar mig mest við hana er að ég er hræddur um að hégómagirndin sem er sífellt að bregða fyrir mig fæti hafi haft þar einhver áhrif og síðan hitt að ég veit og vissi að í svona viðtal fer maður bara í beinni útsendingu.

Meðal þess sem Kári gagnrýnir er að Kastljós hafi fjallað ítarlega um þá sem tapað höfðu á hlutabréfakaupum í DeCode, án þess þó að geta þess að nær allir þeir sem keyptu hlutabréf á Íslandi hafi tapað öllu sínu við bankahrunið. DeCode sé þar af leiðandi ekki einstakt að þessu leyti. Þá hafi þess verið ógetið, að þegar ÍE var endurreist úr gjaldþroti hafi það verið gert með erlendri fjárfestingu sem var sú mesta á Íslandi eftir hrun. Þá hafi verið gefið í skyn að fyrirtækið hafi í gegnum tíðina ekki tekist að skapa nokkuð sem telst til áþreifanlegra verðmæta, þótt fyrirtækið hafi verið selt fyrir 52 milljarða króna, gagngert vegna þeirra uppgötvana sem fyrirtækið hefur gert, segir Kári.

Kári telur að umfjöllun Kastljóss sé hluti að veigameiri herferð RÚV gegn sér og fyrirtækinu.

…RÚV hefur flutt um það bil 20 þætti um íslensk vísindi á síðustu tveimur árum og þar hefur ekki verið minnst einu orði á þau vísindi ÍE sem New York Times hefur þó séð ástæðu til þess að segja frá á forsíðu sinni margfalt oftar en öllu öðru því sem hefur gerst á Íslandi á sama tíma og þegar horft er til þess að einn af höfundum Spegilsins flytur reglulega níðpistla um ÍE. Það er nefnilega þannig að RÚV sem stofnun hefur myndað sér skoðun á ÍE og mér og lítur greinilega á það sem sitt hlutverk að ganga af okkur dauðum og grafa okkur utan garðs,

segir Kári og bætir við að lokum:

Eina huggun mín í þessu máli er að orðglöggur maður og vís sem í lifanda lífi vann hjá stofnuninni í 25 ár tjáði mér, í gegnum miðil í þetta skiptið, að skammstöfunin RÚV stæði fyrir raunalega úrelt vinnubrögð. Hann benti mér á að á hans tíma hefði stofnunin heitið Ríkisútvarpið en svo hefði andrúmsloftið í henni súrnað og við það hefði skammstöfunin RÚV öðlast sjálfstæða merkingu og formlegan sess í orðaforða landsmanna.

Grein Kára má lesa hér að neðan.

 

RÚV = RAUNALEGA ÚRELT VINNUBRÖGÐ

Á miðvikudagskvöldið í þessari viku sendi RUV út eintak af fréttaskýringaþættinum Kastljósi,  sem var settur saman af Helga Seljan og fjallaði um Íslenska erfðagreiningu (ÍE) og undirritaðann. Þátturinn var byggður á  brotum úr nýlegu viðtali sem Helgi tók við mig og gömlum fréttaskotum úr samhengi og athugasemdum Helga. Sagan sem Helgi sagði í þættinum var annars vegar af svindlara, sem kom til Íslands árið 1996 og plataði íslensku þjóðina upp úr skónum og af henni stórfé og hins vegar af líftæknifyrirtæki sem aldrei gerði annað en að lofa og svíkja.

Viðtalsbrotin við mig áttu greinilega að gefa það í skyn að ég hefði fengið tækifæri til þess að segja mína hlið á málum. Helgi ákvað hins vegar um hvað var spurt og spurði eingöngu um það sem um það sem miður fór og síðan órökstuddar aðdróttanir í minn garð og fyrirtækisins. Það blak sem ég reyndi að bera af mér og fyrirtækinu var svo gjarnan þurrkað út með athugasemdum Helga eða gömlum fréttaskotum sem mér var ekki boðið upp á að svara. Vandamálið fyrir mig í þessu sambandi er að í svona viðtölum sem eru tekin upp fyrir fram þá telja mörkin sem andstæðingurinn skorar eftir að þú ert farinn af velli.  Það er líka svo að sá sem klippir svona sjónvarpsviðtal ræður næstum því eins mikilu um hvað þú segir eins og þú sjálfur. Og þetta nýtti Helgi sér í þaula til þess að sagan hljómaði eins og að var stefnt: lélegt fyrirtæki og ómerkilegur maður. Það er að vísu ekki við annan en mig að sakast þegar kemur að þeirri ákvörðun að fara í viðtalið. Það sem truflar mig mest við hana er að ég er hræddur um að hégómagirndin sem er sífellt að bregða fyrir mig fæti hafi haft þar einhver áhrif og síðan hitt að ég veit og vissi að í svona viðtal fer maður bara í beinni útsendingu.

Í góðri bók sem fjallaði um tvo risa íslenskra bókmennta segir Halldór Guðmundsson eitthvað á þá leið að Halldór Laxnes hafi alltaf haldið því fram að hann væri að skrifa skáldsögur en hafi í raun verið að skrifa sannsögulegar ævisögur og Þórbergur hafi haldið því fram að hann væri að skrifa sannsögulega ævisögu en hafi í raun verið að skrifa skáldsögur. Í smíð sinni á miðvikudagsþættinum brá Helgi Seljan sér í hlutverk sagnaþularins sem þykir vænna um söguna en sannleiksgildi hannar og eins og Þórbergur vildi hann að menn héldu að hann væri að leiða þjóðina í sannleikann. Það sem er  stílbragð hjá rithöfundinum eru hins vegar vafasöm vinnubrögð hjá blaðamanni. Hér fylgja nokkur dæmi um stílbrögð Helga:

- Helgi byrjaði á því að tala um það hvað íslendingar hafi tapað mikið á því að kaupa hlutabréf í ÍE og hversu mikið þeir hafi þjáðst fyrir það.  Þetta var sett fram eins og það aðgreindi ÍE frá öðrum fyrirtækjum sem Íslendingar fjárfestu í.  Staðreyndin er sú að stundum græddu menn á hlutabréfum í ÍE og stundum töpuðu þeir á þeim en þegar fyrirtækið fór í gjaldþrot töpuðu hluthafarnir öllu sínu. Það sama á við um næstum öll önnur fyrirtæki á Íslandi sem voru á markaði á sama tíma. Stundum græddu menn á því að kaupa hlutabréf í þeim og stundum töpuðu þeir en þegar þessi fyrirtæki fóru í þrot, sem þau gerðu næstum öll í kringum hrunið, þá töpuðu hluthafarnir öllu sínu. Þetta er það samhengi sem Helgi sleppti. Kannski gerði hann þetta vegna þess að það þjónaði betur þeim tilgangi að láta okkur ÍE líta út eins og  druslur. Kannski gerði hann þetta vegna þess að hann vissi þetta ekki eða sem blaðamanni finnst ekki samhengi skipta máli.

- Annað samhengi sem Helgi sleppti var að þegar ÍE var endurreist upp úr gjaldþroti var það gert með erlendri fjárfestingu sem var sú mesta á Íslandi frá hruni. Önnur fyrirtæki sem fóru í þrot á Íslandi á þessum tíma voru endurreist ýmist með því að ríkið legði þeim til efnahagsreikning eða skuldir þeirra væru afskrifaðar. Helgi stóðst hins vegar ekki freistinguna að segja að fjárfestarnir hefðu keypt fyrirtækið út úr gjaldþroti fyrir upphæð sem kröfuhöfum hafi fundist lítil. Hér slær hjarta Helga meira í takt við hjörtu erlenda kröfuhafa sem fengu ekki sitt heldur en íslenskra vísindamanna, sem tókst að halda vinnustað sínum opnum.

- Ein aðdróttunin sem Helgi dvaldi við var sú að ég kynni að hafa stolið frá upphaflegu fjárfestunum helmingi andvirðis þeirra hlutabréfa sem þeir seldu íslensku bönkunum árið 1999. Þá kenningu sótti hann í grein sem Kristján Guy Burgess skrifaði í DV snemma á síðasta áratug og sat Helgi með ljósrit af henni í fanginu þegar hann spurði. Kenningin  byggði meðal annars á því að helmingur söluandvirðisins fór inn á fjárvörslureikning í Luxemborg.  En þar sem fjárfestarnir kvörtuðu ekki hlýtur þessi kenning einnig að byggja á því að þeim hafi líkað það vel að frá þeim væri stolið 45 milljónum dollara. Að loknum viðbrögðum mínum við þessari aðdróttun sem voru þau að þetta væri af og frá benti Helgi á að ég hafi átt eignarhaldsfélag sem hafi verið skráð á sama stað og félagið sem hýsti dollarana 45 milljón og það væri skringileg tilviljun. Þar með skildi hann áhorfandann eftir með þá dylgju að þrátt fyrir orð mín og þögn fjárfestanna væri nú ekki loku fyrir það skotið að ég hafi stolið peningunum.

- Einn skringilegur bútur úr þættinum var þegar Helgi benti á að ég hafi gagnrýnt fjársvelti íslenska heilbrigðiskerfisins og lagt til að gróði íslensku bankanna yrði skattlagður til þess standa straum af kostnaði við það. Það væri því eðlilegt að spyrja þeirrar spurningar hvort ekki ætti að láta Íslenska erfðagreiningu borga fyrir aðgang að þeim efnivið sem það notar úr heilbrigðiskerfinu íslenska. Hann væri sameiginleg auðlind þjóðarinnar. Þetta samrýmist illa þeirri skoðun sem hann tjáði enn og aftur í þættinum að út úr vinnu okkar með efniviðinn kæmu engin verðmæti. Síðan bætti hann við án þess að gefa mér tækifæri til þess að bregðast við því að fyrirtækið hafi hvort sem er borgað erlendum samstarfsaðilum fyrir samstarf. Íslensk erfðagreining hefur unnið með 150 erlendum háskólum og sjúkrahúsum og hefur aldrei borgað þeim fyrir samstarf. Við vorum að vísu fyrir löngu í samstarfi við sjúkrahús eitt í Boston þar sem okkar framlag til samvinnu var meðal annars að standa straum af kostnaði við þróun á ákveðnum hugbúnaði og fyrir það borguðum við fé þótt aldrei yrði neitt af hugbúnaðarsmíðinni.

- Helgi spilaði nokkra kafla úr gömlum viðtölum, úr samhengi og án þess að gefa mér tækifæri til þess að bregðast við þeim, sem áttu að sýna fram á að fjárhagsáætlanir fyrirtækisins hafi aldrei staðist og þar af leiðandi blekkt og svikið. Til þess að meta það sem ég sagði í þessum viðtölum er nauðsynlegt að vita hvenær þau voru veitt og hvers vegna og hvað var sagt á undan og eftir þeim bitum sem hér voru á borð bornir. Það er samt að öllum líkindum mikilvægast hér að gera sér grein fyrir því að það sem er bókfært sem tap hjá líftæknifyrirtæki eins og Íslenskri erfðagreiningu er fyrst og fremst kostnaður við þróun hugverka. Það er  ekki verið að selja vörur á lægra verði en kostar að framleiða þær. Aukið tap í rekstri var alla jafna aukin fjárfesting í hugverkasmíð (uppgötvunum).  Það var geta okkar til  þess að búa til þessi hugverk sem leiddi til þess að fyrirtækið var síðar keypt á háu verði.

- Hann sagði að Íslensk erfðagreining hefði reynt að setja saman greiningartæki en hefði mistekist það og gaf mér ekki tækifæri til þess að bregðast við því. Þetta er rangt. Núverandi eigendur ÍE vildu hins vegar ekki halda áfram að þróa þau og markaðssetja vegna þess að greiningartæki eru ekki á þeirra sviði. Það var hins vegar búið til nýtt fyrirtæki, NextCODE, til þess að halda áfram með greiningartæki ÍE. Það fyrirtæki var fjármagnað af þeim fjárfestum sem áður áttu ÍE og þekktu gerla til greiningartækjanna og hafa á þeim mikla trú.

- Síðan er það sú skoðun sem Helgi tjáði margsinnis að Íslensk erfðagreining hafi aldrei skapað nokkuð það sem teljist til áþreifanlegra verðmæta. Hann sýndi agnir af gömlum sjónvarpsfréttum af uppgötvunum sem Íslensk erfðagreining hefur gert, sem voru að vísu allar býsna gamlar og sagði síðan að það hefðu aldrei orðið úr þeim lyf eða önnur verðmæti. Þetta staðhæfir hann tíu mánuðum eftir að fyrirtækið var selt fyrir 52 miljarða króna eingöngu vegna  uppgötvana sem við höfum gert, erum að gera og líkur eru á því að við munum gera í framtíðinni. Skoðun Helga er sú að við höfum ekki búið til neitt það sem metist til fjár. Kaupandi fyrirtækisins er ekki sammála honum. Helgi sá hins vegar ekki ástæðu til þess að minnast á annað í tengslum við þau viðskipti en að Amgen hafi orðið á þau mistök að segja í ársskýrslu sinni að það hafi keypt gagnagrunna Íslenskrar erfðagreiningar sem er klárlega rangt af því Íslensk erfðagreining hefur aldrei átt gagnagrunna heldur einungis haft þá í vörslu sinni. Það er líka athyglisvert að upphaflegu fjárfestarnir í Íslenskri erfðagreiningu fimmtugfölduðu fé sit á fjárfestingunni.

Í samræmi við þá sögu sem Helgi vildi segja sá hann enga ástæðu til þess að spyrja spurninga um það hvers vegna ÍE tókst að flytja til Íslands meira en hundrað miljarða króna í erlendum gjaldeyri sem voru notaðir til þess að byggja upp mannerfðafræði á Íslandi og skapa mörg þúsund mannár í vinnu fyrir unga vísindamenn. Hann sá enga ástæðu til þess að spyrja hvers vegna okkur hafi tekist að byggja upp starfsemi á sviði mannerfðafræði sem hefur að flestra mati skilað meiru á síðustu árum en nokkur önnur stofnun í heiminum; hvers vegna við leiðum mannerfðafræði í heiminum í dag. Hann velti því ekki fyrir sér hvers vegna vísindamaður hjá ÍE var á síðasta ári einn af þremur til fjórum vísindamönnum í öllum heiminum, á öllum sviðum vísinda sem mest var vitnað í. Nú lendi ég þrátt fyrir allt í nokkrum vanda þegar ég velti fyrir mér hvers vegna Helgi spann upp þessa sögu á miðvikudaginn. Þær vangaveltur verða að vísu mun auðveldari þegar haft er í huga að sjónvarp RUV hefur flutt um það bil 20 þætti um íslensk vísindi á síðustu tveimur árum og þar hefur ekki verið minnst einu orði á þau vísindi  ÍE sem New York Times hefur þó séð ástæðu til þess að segja frá á forsíðu sinni margfalt oftar en öllu öðru því sem hefur gerst á Íslandi á sama tíma og þegar horft er til þess að einn af höfundum Spegilsins flytur reglulega níðpistla um ÍE. Það er nefnilega þannig að RUV sem stofnun hefur myndað sér skoðun á  ÍE og mér og lítur greinilega á það sem sitt hlutverk að ganga af okkur dauðum og grafa okkur utan garðs. Eina huggun mín  í þessu máli er að orðglöggur maður og vís sem í lifanda lífi vann hjá stofnuninni í 25 ár tjáði mér, í gegnum miðil í þetta skiptið, að skamstöfunin RUV standi fyrir raunalega úrelt vinnubrögð. Hann benti mér á að á hans tíma hafi stofnunin heitið Ríkisútvarpið en svo hafi andrúmsloftið í henni súrnað og við það hafi skammstöfunin RÚV öðlast sjálfstæða merkingu og formlegan sess í orðaforða landsmanna.

«
»

Ummæli ()

Birta

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli. Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Eyjan Media ehf. - Kringlunni 4-12, Reykjavík - eyjan (hjá) eyjan.is