Fimmtudagur 02.03.2017 - 19:46 - Ummæli ()

Ofríki meirihlutans er raunveruleg ógn við lýðræðið: Fimm þingmenn til eða frá skipta litlu máli

Þingmenn Pírata hafa lagt fram frumvarp sem myndi fækka landsbyggðarþingmönnum um fimm, er markmið frumvarpsins að jafna atkvæðavægi á landsvísu. Í kosningunum síðasta haust þá voru langflest atkvæði að baki hverjum þingmanni Suðvesturkjördæmis, eða 5.240, á sama tíma voru aðeins 2.685 atkvæði að baki hverjum þingmanni Norðvesturkjördæmis.

Líkt og kom fram í nýlegri umfjöllun DV þá eru eru ákvæði í lögum um kosningar til Alþingis, sem og í stjórnarskrá, um að landskjörstjórn skuli reikna út hvort fjöldi kjósenda að baki hverju þingsæti sé í einhverju kjördæmi helmingi lægri en í einhverju öðru kjördæmi. Reynist svo skal landskjörstjórn færa eitt þingsæti frá því kjördæmi þar sem fjöldinn er minnstur til þess kjördæmis þar sem hann er mestur.

Ef frumvarp Pírata, að undanskyldum landsbyggðarþingmönnunum Einari Brynjólfssyni og Gunnari I. Guðmundssyni, verður að lögum fengju Reykjavíkurkjördæmin hvort um sig einn þingmann og Suðvesturkjördæmi fengi þrjá þingmenn til viðbótar, alls sextán. Þingmenn Norðvesturkjördæmis myndi þá fækka úr átta í sex, þingmenn Norðausturkjördæmis verða átta í stað tíu og Suðurkjördæmi fengi níu þingmenn í stað tíu.

Ágætt innlegg í umræðuna

Eyjan bar frumvarpið undir Þórodd Bjarnason prófessor í félagsfræði við Háskólann á Akureyri, segir Þóroddur að frumvarpið sé í sjálfu sér ágætt innlegg í umræðuna um atkvæðavægi og kjördæmaskipan á Íslandi. Ef það yrði að lögum þyrfti hins vegar að finna aðrar leiðir til að ná þeim grundvallarmarkmiðum sem núverandi skipulag þjónar raunar frekar illa:

Megintilgangur kjördæma er að tryggja að þjóðþingið sé samkoma allra landshluta og tekið sé tillit til hagsmuna allra landsmanna við stefnumótun, framkvæmdir og uppbyggingu á þjónustu ríkisins. Stundum er talað með fyrirlitningatón um „hagsmunagæslu“ þingmanna en flest viljum við líklega láta gæta hagsmuna okkar, hvar á landinu sem við búum,

Þóroddur Bjarnason prófessor í félagsfræði. Mynd/Skapti Hallgrímsson

segir Þóroddur. Þegar meirihluti landsmanna búi í einu borgarsamfélagi en minnihlutinn er dreifður milli margvíslegra og ólíkra samfélaga á víðáttumiklu landi skapist hins vegar hætta á því sem hefur verið kallað „ofríki meirihlutans“ sem felur í sér að sá sem hefur til dæmis 51% atkvæða getur í krafti meirihluta síns tekið 100% af kökunni:

„Þannig mætti til dæmis hugsa sér að meirihlutinn á höfuðborgarsvæðinu myndi beita aflsmun til að nýta mestallt skattfé landsmanna til fjárfestinga og uppbyggingar þjónustu í sinni heimabyggð en skattgreiðendur annars staðar á landinu sætu eftir með sárt ennið.“

Raunveruleg ógn við lýðræðið

Þóroddur segir hættuna á ofríki meirihlutans vera raunverulega ógn við lýðræðið og í flestum löndum er kjördæmakerfi af einhverju tagi beitt til að stemma stigu við henni:

Misvægi atkvæða milli kjördæma er hins vegar groddaleg aðferð til þess, og raunar gagnslítil þegar tveir þriðju hlutar þjóðarinnar búa í einu borgarsamfélagi.

Versta lausnin væri hins vegar sú að sameina allt landið í eitt kjördæmi segir Þóroddur. Í slíku kerfi ættu þeir sem héldu fram hagsmunum smærri byggðarlaga á kostnað meirihlutans á höfuðborgarsvæðinu litla möguleika á því að ná kjöri á landsvísu eða eiga aðild að ríkisstjórn landsins.

Höfuðborgarsvæðið á nú þegar meirihluta þingmanna á Alþingi og það myndi ekki breyta miklu fyrir stöðu annarra byggðarlaga þótt þingmönnum þess fjölgaði úr 35 í 40 eins og lagt er til í frumvarpi Pírata. Slík breyting gæti jafnvel orðið til bóta ef hún stuðlaði að meiri sátt um kjördæmaskiptingu landsins.

Segir hann meginviðfangsefnið vera að leita leiða til að draga úr misvægi í opinberri þjónustu milli landshluta. Í velferðarsamfélagi ættu allir að greiða í sameiginlega sjóði eftir getu og njóta þjónustu eftir þörfum, ekki eftir búsetu.

Ríkisvaldið verður í framtíðinni óhjákvæmilega á valdi meirihlutans á höfuðborgarsvæðinu. Eina raunhæfa leiðin til að koma í veg fyrir ofríki hans gagnvart öðrum landsvæðum er að flytja sem mest af tekjum og útgjöldum hins opinbera frá ríkinu til sveitarfélaganna sem starfa í umboði og þágu íbúanna á hverjum stað. Í þessu stóra samhengi skipta fimm þingmenn til eða frá litlu sem engu máli.

«
»

Ummæli ()

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli. Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Einar: „Boðið upp í dans“

Á tímanum upp úr 1970 mátti greina bæði nýjungar og gerjun í íslenskum skáldskap, þá rann upp gullöld sjálfsútgáfunnar, ekki síst á ljóðabókum, með nýrri prent- og fjölritunartækni, menntaskólablöð voru full af ljóðum og styttri prósum, og það var einhver gleði sem sveif yfir vötnum í þessu öllu, svo að kannski er ekki að undra […]

Múslimsk kona fórnarlamb hatursáróðurs eftir árásina við breska þinghúsið í Lundúnum

Ljósmynd af múslimskri konu sem heldur á farsíma og gengur fram hjá slasaðri kynsystur sinni sem liggur og nýtur aðhlynningar vegfarenda á Westminster-brúnni í Lundúnum hefur síðustu daga verið misnotuð af múslimahöturum víða um heim. Ljósmyndin var tekin síðdegis á miðvikudag rétt eftir að íslamskur hryðjuverkamaður hafði ekið bifreið á miklum hraða á gangandi vegfarendur […]

Eliza Reid forsetafrú: ,,Ég tala með hreim, beygi orð rangt, segi stundum tóma vitleysu sem fær fólk til að hlæja“

Miklar umræður hafa verið um íslenska tungu undanfarin misseri og sitt sýnist hverjum. Á samskiptamiðlum hafa einhverjir vegið hart að íslenskukunnáttu Nicole Leigh Mosty, þingkonu Bjartar framtíðar sem ekki er fædd hér á landi. Nú hefur Eliza Reid, forsetafrú, lagt orð í belg en það gerir hún í pistli á Facebook síðu sinni er hún […]

Jóhanna ætlar að rukka ferðamenn og Árni hótar að taka áfangastaðinn úr bókinni: „400kr fyrir 12 ára og eldri“

Gjaldtaka á vinsælum áfangastöðum ferðamanna veldur deilum. Jóhanna Kristin Hjartardóttir, ábúandi á jörðinni Helgafelli við Stykkishólm hefur tilkynnt að þar verði framvegis rukkað viðhalds- og þjónustugjald af þeim ferðamönnum sem vilji koma og njóta staðarins. Jörðin er sögufrægur staður en þar er Guðrún Ósvífursdóttir grafin, ein af aðal sögupersónum Laxdælu. Þetta mælst mis vel fyrir […]

Ísland veitir meiri styrki til nýsköpunar og þróunar

Útgjöld Íslands til ríkisaðstoðar jukust um 10,5% á árinu 2015. Þrátt fyrir þessa aukningu er hlutfall ríkisaðstoðar af landsframleiðslu fremur lágt á Íslandi og talsvert lægra en meðaltal ríkja Evrópusambandsins. Þetta kemur fram í nýjustu samanburðarskýrslu Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um útgjöld til ríkisaðstoðar í EFTA-ríkjunum sem birt var í morgun. Aukninguna árið 2015 má helst […]

Már viðurkennir að mistök hafi verið gerð

Már Guðmundsson seðlabankastjóri var gestur Björns Inga Hrafnssonar í Eyjunni í gær. Þar fóru þeir um víðan völl og ræddu efnahagsmál Íslands í víðu samhengi, allt frá afnámum gjaldeyrishafta til ferðamannastraumsins. Gjaldeyriseftirlit Seðlabanka Íslands bar einnig á góma en eins og frægt er orðið stóð voru hafðar uppi miklar sakargiftir gegn fyrirtækinu um brot á […]

Jón Baldvin: „EES-samningurinn eins og skraddarasaumaður handa Skotum“

Ný bók um það sem Skotar geta lært af reynslu Norðurlandaþjóða um samskipti við Evrópusambandið er komin út  í Edinborg. Bókin ber heitið McSmörgåsbord  – What post-Brexit Scotland can Learn from the Nordics. Bókin hefur að geyma ritgerðir eftir höfunda frá öllum Norðurlöndum, þeirra á meðal frá Færeyjum og Grænlandi. Höfundur íslenska kaflans er Jón […]

Hjálmar: Upphrópanir byggjast á misskilningi eða rangtúlkunum

„Í tilefni af fjölmiðlaumræðu um 5 daga legudeild Klíníkurinnar vill undirritaður árétta að hvorki Velferðarráðuneytið né Embætti landlæknis hafa neinar athugasemdir við starfsemina sem heldur áfram ótrufluð þrátt fyrir ýmis konar upphrópanir síðustu daga sem flestar byggjast á misskilningi eða rangtúlkunum.“ Svona hefst fréttatilkynning frá Hjálmari Þorsteinssyni bæklunarskurðlækni og framkvæmdastjóra Klíníkurinnar í Ármúla. Segir hann […]

„Óveðurský yfir Akranesi“

Í gærkvöldi hrönnuðust upp óveðurský yfir Akranesi sem endaði með gríðarlegum þrumum og eldingum sem lýsti upp allan bæinn. Nú skal ég fúslega viðurkenna að ég óttast innilega að það séu að hrannast upp óveðurský í atvinnumálum okkar Akurnesinga og núna er bara spurning hvort það endi með þrumum og eldingum, segir Vilhjálmur Birgisson formaður […]

Þórhildur mætti Arnþrúði og Pétri í beinni: „Þið stundið hér hatursáróður“

Harðorðar og fjörugar umræðu sköpuðust þegar Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata mætti Arnþrúði Karlsdóttur útvarpsstjóra og Pétri Gunnlaugssyni dagskrárgerðarmanni í beinni útsendingu á Útvarpi Sögu síðdegis í gær. Líkt og Eyjan greindi frá fyrr í vikunni hafa þingmaðurinn og aðstandendur Útvarp Sögu eldað grátt silfur, Þórhildur sagði á Alþingi að gagnrýni talsmanna Útvarps Sögu á […]

Þórarinn hækkaði laun starfsmanna um 30% og lækkaði þannig launakostnað um 20%

Þórarinn Ævarsson, framkvæmdastjóri IKEA, er andlit fyrirtækisins. Hann er einarður talsmaður lágs vöruverðs og hefur ákveðnar skoðanir á því hvers konar starfsmannastefna sé árangursríkust. Hann er í viðtali í DV sem kom út í dag. Þar fjallar hann einnig um tíma sinn á Dominos og hvernig hann lækkaði launakostnað með því að hækka laun starfsmanna. […]

Bjarni hafnar ásökunum úr netheimum: „Ég hef hvergi sagt að geðlyf virki ekki“

Bjarni Benediktsson forsætisráðherra hafnar því að hafa nokkurn tímann sagt að geðlyf virki ekki eða að hafa líkt lyfjagjöf við að vökva dáið blóm. Þetta sagði Bjarni í Twitter-færslu sem birtist um miðnætti. Málið má rekja til meints myndbands, sem nú hefur verið fjarlægt, þar sem Bjarni á að láta slík orð falla í stjórnmálafræðitíma […]

Bankaráð krafði Má um að láta af umræðu í fjölmiðlum eftir viðtal á Eyjunni

Bankaráð Seðlabanka Íslands krafðist þess að Már Guðmundsson seðlabankastjóri léti af umræðu um málarekstur bankans gegn Samherja. Bókunin var samþykkt í kjölfar umræðu á fyrri fundum bankaráðsins þar sem framganga Más í fjölmiðlum var til umræðu. Hafði Már lengi vel á undan rætt opinberlega um málareksturinn gegn Samherja. Morgunblaðið hefur bókunina undir höndum, þar segir: […]

Tiltrú á Ísland hefur stóraukist að mati seðlabankastjóra – Höftin ekki haft stórkostleg áhrif á gengi krónunnar

Már Guðmundsson seðlabankastjóri var gestur Björns Inga Hrafnssonar í þættinum Eyjan á ÍNN í kvöld. Þar fóru þeir yfir efnahagsmálin sem ávallt eru á milli tannana á fólki, einkum og sér í lagi nú þegar fjármagnshöft hafa verið afnumin. Már segir að viðbrögðin við þeim áfanga hafi verið góð og ,,ekki hafa haft stórkostleg áhrif […]

Eyjan Miðlar ehf. - Kringlunni 4-12, 103 Reykjavík - eyjan (hjá) eyjan.is