Laugardagur 17.06.2017 - 20:00 - Ummæli ()

Borgarlína, umferðarslaufur og steinaldarmenn

Einar Kárason.

Það er varla til borg í okkar heimshluta sem ekki leggur mikið upp úr almenningssamgöngum, að eitthvert form þeirra sé ekki eitt af þeirra kennitáknum. Nema kannski okkar höfuðborg Íslands og svo sumar amerískar borgir. Um stórar og smáar byggðir víðast í Evrópu aka sporvagnar; maður hlýtur að furða sig á því miðað við umræðuna hér hvernig viðkomandi yfirvöld hafa haft efni á því að byggja upp slík kerfi. Margar borgir er ekki hægt að hugsa sér án almenningssamgöngukerfanna; hvernig væri París án síns metró, eða London og New York ef ekki væru neðanjarðarlestirnar? Sums staðar eru þannig kerfi einhvers konar listaverk í bland; í rússneskum borgum eru brautarstöðvarnar eins og hallir eða listasöfn; það var á sovéttímanum sem menn fundu upp á því. Og sama gildir víðar í Austur-Evrópu.

Ég bjó um tíma í Berlín og þar er mikið af bílum enda Þjóðverjar mikil bílaþjóð eins og menn vita. Sjálfur var ég með bíl sem gott var að hafa við ýmis tækifæri og tilefni, en á annatímum hvarflaði ekki að manni að fara að ræsa út bílinn til að ferðast um miðhluta borgarinnar, það hefði einfaldlega tekið allt of langan tíma. Þegar svo bar við var fljótlegt og einfalt að stökkva upp í næsta strætó, eða S-bahn sem eru lestir sem aka að mestu ofanjarðar, eða jarðlestirnar sem þeir kalla U-bahn. Á álagstíma fylltust göturnar og það voru raðir, tafir og stopp á öllum gatnamótum og það var öllum ljóst að það væri ekkert við því að gera annað en að reyna að bjóða upp á aðra valkosti, annan ferðamáta, og þá voru það lestirnar og strætóarnir og í sumum hverfum sporvagnar að auki.

Hvar er myndin úr gamla Hlíðastrætó?

Ég hef tekið jarðlestir í Buenos Aires í Argentínu, því kerfi var komið þar upp skömmu eftir aldamótin 1900. Fyrsta og elsta línan liggur undir mikilli aðalgötu þar sem forsetahöllin og þinghúsið eru hvort á sínum endanum. Á þeirri leið eru stoppistöðvarnar skreyttar listaverkum, og annað er mjög merkilegt, sjálfir vagnarnir eru upprunalegir, eða meira en aldargamlir, smíðaðir úr harðviði, og merkileg upplifun að ferðast í þessum eldgömlu vögnum. Svipuð því að taka gömlu frægu sporvagnana í San Francisco. Og það minnir mig á að þegar ég var krakki og að alast upp í Hlíðunum þá tók maður gjarnan gulan og grænan vagn sem var númer níu og hét Hlíðahverfi og minnisstætt er hvað það brakaði mikið í honum á hólóttu malarvegunum. Enda voru yfirbyggingarnar úr tré og smíðaðar á Íslandi, ég held þetta hafi verið Volvo 1955 módel. Og það sem meira er þá voru íslenskar teikningar og skreytingar inni í vagninum, ég man meðal annars eftir mynd sem ég giska á að Halldór Pétursson hafi teiknað, og leiðbeindi ungum mönnum að standa upp fyrir konum í vagninum; sýndi tvo drengi, annar var feitlaginn og kæruleysislegur náungi sem blístraði með skakka húfu og sat sem fastast og svo annan sem var vel greiddur og snyrtilegur og var með brosi og hneigingu staðinn upp til að bjóða konu sæti sitt. Á þessa mynd minntist ég í smásögu sem ég skrifaði fyrir mörgum árum, heitir „Kveldúlfs þáttur kjörbúðar“, en hún hefur víða farið og birst, meðal annars í náms- og sýnisbókum, og ég hef vitað til þess að einhverjir útgefendur þeirra hafa sagst ætla að leita þessa gömlu frægu mynd uppi og birta með sögunni, en svo hefur ekki orðið úr því. Það var hellingur af svona strætóum á götum borgarinnar, og ég trúi því varla að þessi mynd hafi glatast með öllu. Ekki aðeins ætti hún að vera til einhvers staðar, heldur ætti auðvitað eitthvað af þessum gömlu vögnum að vera líka til og í notkun, og myndu setja mikinn svip og vekja væntumþykju meðal borgaranna sem muna tímana tvenna. Hér með auglýsi ég eftir þessari mynd, hún hlýtur að vera einhvers staðar til!

Ófullnægjandi almenningssamgöngur

Höfuðborgarsvæðið okkar teygir sig yfir afar mikið flæmi, og í rauninni miklu stærra en íbúafjöldinn, um 200 þúsund, gefur tilefni til. En í þessari gisnu, dreifðu og teygðu byggð eru almenningssamgöngur hins vegar mjög ófullnægjandi. Margir gagnrýna núverandi borgaryfirvöld fyrir stefnu sína um þéttingu byggðar og að standa ekki fyrir uppbyggingu ódýrra íbúða fyrir fyrstu kaupendur í útjaðri borgarlandsins. En ef við lítum á þá sem þurfa sitt fyrsta húsnæði, segjum ung hjón með eitt til tvö börn, þá blasir einnig við að með núverandi ástandi almenningssamgangna þá þyrfti þannig fjölskylda í útjaðri byggðar trúlega að reka tvo bíla, og kostnaðurinn við þá útgerð vinnur margfalt upp á móti því hagræði sem felst í einfaldara húsnæði á ódýrari lóð. Sömu gagnrýnendur borgaryfirvalda virðast að sama skapi andsnúnir hugmyndum um borgarlínu, sem þó er trúlega eini raunhæfi kosturinn sem fram hefur komið um lausn á fjöldaflutningum fólks á höfuðborgarsvæðinu. Raunar var stórmerkilegt að sjá að Sjálfstæðismenn í minnihluta borgarstjórnar og þeirra fylgismenn virtust ætla að gera harða atlögu að „borgarlínuáætlunum Dags borgarstjóra“ eins og maður heyrði það kallað, en það var eins og sömu menn hefðu ekki áttað sig á því að þetta er engin einkahugmynd vinstrimanna í borgarstjórn Reykjavíkur, heldur sameiginleg áætlun sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og þar með margra bæjarstjóra úr röðum Sjálfstæðismanna. Enda heyrði ég viðtal í útvarpi á dögunum við Ármann Kr. Ólafsson, bæjarstjóra í Kópavogi og fyrrverandi alþingismann, þar sem hann pakkaði saman röksemdum andstæðinga borgarlínunnar á sannfærandi hátt, og það sama myndu þeir eflaust fara létt með líka bæjarstjórarnir í Garðabæ og Mosfellsbæ, svo einhverjir séu nefndir.

Sjálfkeyrandi apparöt í muggunni

Nú heyrir maður málsmetandi menn gera því skóna að almenningssamgöngur verði brátt úreltar því að sjálfkeyrandi bílar muni sjá um að koma öllum til og frá. En satt best að segja á maður heldur bágt með að sjá slíkt fyrir sér. Ef við til dæmis hugsum um dimma vetrarmorgna í Reykjavík með snjó og hálku, en kannski 150 þúsund manns sem þurfa að komast á svipuðum tíma til skóla eða vinnu. Gatnakerfið er þegar sprungið á álagstíma og kannski erfitt að sjá hvernig það eigi að lagast mikið þótt þeir hundrað þúsund bílar sem verði á ferðinni í myrkrinu séu sjálfkeyrandi. Þessir sjálfkeyrandi bílar nema eða skynja auðvitað aðra bíla í kringum sig, og vegakanta og slíkt, en hversu næmir verða þeir á aðra hreyfingu? Hunda? Ketti? Allavega vildi ég ekki vita af straumi sjálfkeyrandi apparata hér um götur Hlíðanna í morgungrámanum á meðan litlu krakkarnir eru á leið í fyrstubekki grunnskólanna. Og ekki verða allir bílar sjálfkeyrandi; hvað með sendiferðabíla, flutningabíla, öll þau ökutæki þar sem bílstjórar þurfa að sinna fleiru en því að stíga á bensíngjöf og snúa stýrinu?

Fórna Elliðaárdalnum?

Sjálfur er ég mikill aðdáandi bensínhreyfilsins eins og áður hefur komið fram á þessum vettvangi og fer minna ferða á amerískum Dodge Charger, „the rock‘n‘roll of cars“, en hins vegar verður maður að horfast í augu við að sá ferðamáti, að vera á einkabíl inni í miðjum borgum, er takmörkunum háður og mun auðvitað aldrei geta gengið almennilega til lengdar. Og því verður ekki breytt, eins og menn halda sumir hér, með því að koma upp umferðarslaufum og mislægum gatnamótum úti um allt. Þótt íslenski samgönguráðherrann virðist trúa á þannig forneskju þá er vonandi að hann fari ekki að breiða út þá visku sína á stöðum eins og Manhattan, París, Róm, Berlín eða London, því að hann yrði einfaldlega að athlægi. Hann vill ekki snerta á samvinnu um almenningssamgöngur við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að borgaryfirvöld vilji ekki mislæg gatnamót á mótum Reykjanesbrautar og Bústaðavegar, en síðast þegar ég sá þá framkvæmd útfærða þá fól hún í sér að slaufurnar tækju yfir drjúgan hluta Elliðaárdals og helst vestari kvísl árinnar líka.

Þótt mönnum sem vilja að tekið sé mark á sér þyki það bera vott um sérstakt hatur á einkabílnum og frelsi fólks til að velja sér ferðamáta að yfirvöld í Reykjavík vilji stemma stigu við óhóflegri umferð hér í þéttbýli, þá er það staðreynd að yfirvöld höfuðborga og stærstu borga í Frakklandi, Danmörku, Þýskalandi, Spáni, Belgíu og Kína, og jafnvel Bandaríkjunum vinna eftir svipaðri áætlun. Einfaldlega vegna þess að öll fræði og allar rannsóknir sýna að annað er glapræði. Járnhausar á íslenska hægri kantinum, þar á meðal hinir furðulegu „flugvallarvinir“, skilja þetta ekki. Einn úr röðum Sjálfstæðismanna, Gísli Marteinn Baldursson, var á þeirra línu þar til hann tók sig til, flutti til Bretlandseyja og nam þessi fræði í tvö ár. Þegar hann, eftir að hafa sökkt sér ofan í málin, skipti um skoðun, þá lögðu vinir hans og samherjar ekki við hlustir heldur úthrópuðu hann sem svikara og gott ef ekki vinstrimann og flæmdu úr sinni borgarstjórnarhreyfingu. Sinn klárasta mann.

Vonandi renna bráðum upp þeir tímar að steinaldarmenn ráði sem minnstu um skipulag þéttbýlis hér á landi.

Einar Kárason

«
»

Ummæli ()

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli. Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Afstaða flokkanna: Á Þjóðkirkjan að vera á fjárlögum?

Eyjan mun fram að kjördegi bjóða framboðum sem taka þátt í Alþingiskosningunum 28. október næstkomandi að svara spurningum um ýmis málefni, allt frá húsnæðismálum til menntamála. Í dag er spurt: Á Þjóðkirkjan að vera á fjárlögum? Svörum flokkanna er raðað eftir listabókstaf framboðsins.   Björt framtíð – X-A   Björt framtíð er frjálslyndur flokkur sem […]

Kosningar 2017: Þorgerður Katrín um Vestfirði

Spurningar um Vestfirði vegna Alþingiskosninganna 2017, sem sendar voru öllum forsvarsmönnum framboða í Norðvesturkjördæmi. Tilefni: Skýrsla Byggðastofnunar um hagvöxt landshlutans 2008 – 2015. Útg. ágúst 2017. Upplýsingar sem fram koma í skýrslunni: Hagvöxtur á Vestfjörðum:  -6% ,     en  +4% á landinu öllu. Íbúaþróun:  -4,6% , en +4,3% á landinu öllu. Framleiðsla á mann:  -2%,  en […]

Aðskilnaður stjórnmála og viðskipta

Það sem helst má draga fram sem ástæðu stjórnarslitanna og snemmbúinna Alþingiskosninga er gífurlega uppsöfnuð gremja almennings út í klíkuskap og sérmeðferð útvalinna í þjóðfélaginu. Skemmst er að minnast þingkosninganna í fyrra sem urðu af sömu ástæðu. Panama skjölin drógu fram að hópur fólks í þjóðfélaginu geymdi fé sitt erlendis og leyndi auðævum sínum. Ekki […]

Virkjum kraft eldri borgara

Benedikt Jóhannesson, fjármálaráðherra og þingmaður Norðausturkjördæmis skrifar: Á sínum tíma var kannski eðlilegt að miða við að fólk ynni til sjötugs. Það er ekki lengra síðan en árið 1970 að meðalævi íslenskra karlmanna var um sjötíu ár og konur lifðu heldur lengur. Samhliða lengri ævi hefur heilsa almennt batnað, þannig að það á sjaldnast við […]

Sjálfstæðisflokkurinn með þriggja prósentustiga forskot á VG

Sjálfstæðisflokkurinn mælist nú með stuðning 22,9% kjósenda. Vinstri græn koma þar á eftir með 19,9%. Þetta kemur fram í niðurstöðum nýrrar könnunnar MMR. Bæði Vinstri græn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa bætt við sig fylgi frá síðustu mælingu MMR sem lauk 18. október 2017 en þá mældist Sjálfstæðisflokkurinn með 19,9% og Vinstri græn með 19,1% fylgi. Fylgi […]

Fjölskyldubönd fréttamanns RÚV við Stundina reita Björn Bjarnason til reiði: Kannski ráð að leggja RÚV niður?

Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, gagnrýnir fréttastofu RÚV, sem hann kallar FRÚ, harðlega og vekur meðal annars athygli á því að fréttamðurinn Aðalsteinn Kjartansson, sem flutti um helgina frétt um samskipti Glitnis og Bjarna Benediktssonar, er bróðir Ingibjargar Daggar, annars ritstjóra Stundarinnar, sem byrjaði að segja fréttir upp úr gögnum frá þrotabúi Glitnis þar til […]

Eva hjólar í Viðreisn: „Af hverju ættu kjósendur að treysta þessu aftur?“

Eva H. Baldursdóttir frambjóðandi Samfylkingarinnar í Reykjavík segir ekkert að marka loforð Viðreisnar í gjaldmiðla-, Evrópu- og sjávarútvegsmálum, segir hún á Fésbók að Viðreisn hafi sýnt spilin þegar flokkurinn fór í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og ekki hafi verið minnst á þessi atriði í stjórnarsáttmála: „Það er alveg sama hvað menn reikna – Viðreisn sýndi á […]

Helgi Seljan svarar Agnesi: Gögnin um Karl Vigni voru „stolin“

Fjölmiðlamaðurinn Helgi Seljan gagnrýnir orð Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, um stolin gögn og segir að umfjöllun Kastljóss um barnaníðinginn Karl Vigni Þorsteinsson hafi verið að hluta byggð á slíkum gögnum. Agnes lét í viðtalið við Morgunblaðið þau orð falla að henni þætti það ekki ekki siðferðilega rétt að „stela gögnum og fara á bak […]

Sigurður Kári: RÚV dró upp kolranga mynd: „Við vorum ekki í hagsmunagæslu fyrir Glitni“

„Að RÚV vinni fréttir úr stolnum gögnum sem lögbann hefur verið lagt við að nýtt séu til fréttaskrifa er eitt. Annað er tilgangur þessarar umfjöllunar ríkisfréttastofunnar, viku fyrir kosningar, sem engum dylst hver er,“ segir Sigurður Kári Kristjánsson fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins um umfjöllun RÚV um samskipti Bjarna Benediktssonar formanns Sjálfstæðisflokksins við Glitni þegar Bjarni var […]

Biskup Íslands: Ekki réttlætanlegt að stela gögnum til að afhjúpa mál

Agnes M. Sigurðardóttir biskup Íslands segir það ekki siðferðislega rétt að stela gögnum til þess að afhjúpa mál og leiða sannleikann í ljós. Nokkur umræða hefur skapast um lögbann sýslumanns á notkun Stundarinnar á gögnum sem fengin eru innan úr Glitni og notkun þeirra í fréttaflutningi af viðskiptum Bjarna Benediktssonar formanns Sjálfstæðisflokksins þegar hann var […]

VG stærst í höfuðborginni – Sjálfstæðisflokkur í kraganum – Stofnandi Viðreisnar dytti af þingi

Vinstri græn mælast með 29,6% fylgi í Reykjavík norður og 27,9% í Reykjavík suður, en aðeins 16,6% í Suðvesturkjördæmi, kraganum, og 17,9% í Suðurkjördæmi. Á sama tíma mælist Sjálfstæðisflokkurinn með 17,3% í Reykjavík norður, 24,3% í Reykjavík suður, 31,4% í kraganum og 26,6% í Suðurkjördæmi. Þetta kemur fram í nýrri könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands sem […]

Um eina af uppáhaldsbókum Bubba Morthens

Einar Kárason skrifar: Ég heyrði um daginn viðtal við Bubba Morthens ljóðskáld með meiru þar sem hann gat um sumar af sínum eftirlætisbókum, þar á meðal ævisögu Sigurðar Ingjaldssonar frá Balaskarði, sem hefur verið í miklu uppáhaldi hjá sjálfum mér alveg frá því ég heyrði Indriða G. Þorsteinsson lesa hana sem kvöldsögu í útvarpinu fyrir […]

Kosningar 2017: Þórhildur Sunna Ævarsdóttir um Vestfirði

Spurningar um Vestfirði vegna Alþingiskosninganna 2017, sem sendar voru öllum forsvarsmönnum framboða í Norðvesturkjördæmi. Tilefni: Skýrsla Byggðastofnunar um hagvöxt landshlutans 2008 – 2015. Útg. ágúst 2017. Upplýsingar sem fram koma í skýrslunni: Hagvöxtur á Vestfjörðum:  -6% ,     en  +4% á landinu öllu. Íbúaþróun:  -4,6% , en +4,3% á landinu öllu. Framleiðsla á mann:  -2%,  en […]

Kosið um festu og stöðugleika

Það er ekki nema ár síðan við stóðum í nákvæmlega sömu sporum og nú: Alþingiskosningar framundan. Er þetta ekki allt í lagi – er bara ekki í góðu lagi að kjósa einu sinni á ári? Nei, það er ekki í lagi! Þessi óstöðugleiki í stjórnmálunum; þetta eilífa rót og tætingur er stærsta ógnin við þann […]

Eyjan Miðlar ehf. - Kringlunni 4-12, 103 Reykjavík - eyjan (hjá) eyjan.is