Sunnudagur 08.10.2017 - 08:15 - Ummæli ()

Sigurður Pálsson – Vinarminning

Einar Kárason skrifar:

Sigurður heitinn Pálsson var alltaf til í að efast um viðtekin sannindi, þessi sem við aðhyllumst hugsunarlaust. Og væru allir sammála um eitthvað þá fór hann að brjóta það til mergjar. Einhverntíma hefur hann verið að hugsa um orðasambandið „ljósið fellur“ eins og sagt er að það geri á hitt og þetta, og þá varð til þetta dásamlega ljóð:

Ljósið fellur ekki
og hefur aldrei gert

Það er með sterkari vængi
en hásir mávarnir

Ljósið tekur sífellt á sig
nýjar myndir:

Þanin segl
við sjónarrönd
Glitrandi bergvatn
Andardráttur í svartamyrkri

Ljósið fellur ekki
og hefur aldrei gert

Það streymir stöðugt
innan frá

Þetta með að ljósið streymi innan frá minnir mig á Sigga; hann var alltaf að velta fyrir sér einhverju áhugaverðu, en frá honum streymdi líka alltaf glaðvær birta, og alltaf ef eitthvað skemmtilegt var sagt eða hugsað, óvenjulegt eða jafnvel fáránlegt, þá lýsti hann skærar.

Samstarfsmaður, nágranni

Ég var svo heppinn að vera samferðamaður Sigurðar Pálssonar; samstarfsmaður, nágranni og vinur. Maður kynntist fyrst ljóðum hans í Ljóð vega salt, frá árinu ’75 þegar ég var á tuttugasta árinu en hann orðinn fullorðinn maður, svo fylgdist maður með honum og listaskáldunum fullur aðdáunar og lotningar hreinlega, en ég hitti hann fyrst í september 1977 þegar við nafnarnir og vinirnir, ég og Einar Már Guðmundsson, vorum á skáldlegum og ungæðislegum Evrópuþvælingi og dvöldumst um hríð í París. Fengum að vita að Íslendingar í borginni hittumst á laugardagskvöldum á barnum fræga Select á Montparnasse, og þótt Siggi væri þar mestur heimamaður og óskoraður foringi og þá þegar orðinn virt skáld, en við Einar værum rétt skriðnir úr menntaskóla og hefðum varla af öðrum ritverkum að státa en þeim sem við höfðum í eigin skrifborðsskúffum og glósuheftum, þá sýndi Siggi okkur ekkert nema þá virðingu og elskusemi sem var honum eðlislæg. Svo þegar við nafnar ætluðum að fljúga heim í Háskólann ekki löngu síðar var brostið á með verkfalli og við sátum fastir. Fengum þá undarlegu hugmynd að við gætum kannski gert alþjóðlegri bílaleigu þann greiða að aka fyrir hana bíl sem hún þyrfti nauðsynlega að koma til Norðurlanda, og hafandi leyst það af hendi værum við að minnsta kosti komnir hálfa leið. Og Siggi bauð okkur heim til sín og lagðist þar sjálfur í síma, enda mæltur á frönsku eins og innfæddur, og kannaði hvort þessi möguleiki væri fyrir hendi. Það var ekkert sem hann nennti ekki að gera, fyrir jafnvel stráka eins og okkur.

Formaður Rithöfundasambandsins

Svo leið til ársins 1984 og þá um vorið voru væntanleg stjórnarskipti í Rithöfundasambandi Íslands og áhrifamenn höfðu samband við mig og spurðu hvort ég vildi verða stjórnarmaður í væntanlegri stjórn sem Sigurður Pálsson hefði gefið kost á sér til að leiða sem formaður, og svo vorum við kjörnir ásamt öðru góðu fólki. Brátt fór það svo að ég varð hægri hönd Sigurðar formanns, tveimur árum síðar varaformaður, og tók svo við formennskunni ’88 þegar hann vildi hætta. Ég vissi auðvitað fyrir að Siggi væri frábært skáld, en var samt aðeins efins um að svona félagsmálastúss hentaði jafn ljóðrænt þenkjandi manni. En það reyndust óþarfar áhyggjur: Siggi var allt í senn, glöggur, nákvæmur, aðgætinn en hugmyndaríkur, og hafði sérstakt lag á að vinna fólk á sitt band. Og að auki var hann snilldar samningamaður. Hann tók sumpart við erfiðri stöðu; skömmu áður hafði hópur félagsmanna gengið út og reynt að endurreisa annað rithöfundafélag, og hefði það tekist hefði Rithöfundasambandið varla borið sitt barr. En nýi formaðurinn ákvað að í stað þess að fara í opið stríð við hina brotthlaupnu og þeirra samtök að líta heldur svo á að það hefði aldrei neitt gerst; sumir vildu ekki vera með í einhverju félagi, það væri þeirra val, en það væri samt enginn klofningur; Rithöfundasambandið stæði eitt á sviðinu. Og eftir að við höfðum fylgt þessari línu í nokkur ár lognuðust hin samtökin útaf og meðlimirnir skiluðu sér heim.

Á þessum tíma þegar við Siggi vorum „form. og varaform.“ eins og hann kallaði okkur, uppúr skammstöfun í skýrslum stjórnarfunda, eignuðumst við báðir íbúðir, ég neðst í Stigahlíð en hann rétt hjá, eða ofarlega í Mávahlíð. Í báðar fjölskyldur bættust börn árið ’87 og Júlía dóttir mín og Jóhannes sonur hans urðu vinir og félagar á leikskóla, þau blésu saman á kerti í barnaafmælum sem og að útskrifast seinna saman úr MR.

Hann gat leyft sér margt

Siggi var svo mikill tungumálamaður að það hefði aldrei hvarflað að honum að láta útlendan hreim lita móðurmálið. Eitt sinn kom ég til að hitta hann á skrifstofu Rithöfundasambandsins en Rannveig framkvæmdastjóri sagði að hann væri á innri skrifstofunni að funda með Íslendingi sem hefði búið nokkur ár í Svíþjóð. Ég ætlaði að hinkra en Rannveig sagði: Blessaður farðu inn og truflaðu, Siggi getur ekki afborið að hlusta á manninn því hann talar með sænskum hreim. Tungutak hans sjálfs var litað af Axarfirði og svo Skaftafellssýslu þaðan sem föðurfólk hans var. Hann sagðist minnast þess að eitt sinn hafi afasystir hans þaðan verið í heimsókn fyrir norðan og talað um kýrnar sem kjurnar – því hafi komið sér á óvart að heyra frá fræðimönnum fáum árum síðar að sá skaftfellski framburður hefði dáið út fyrir meira en öld.

Siggi var nógu flinkur íslenskumaður til að geta slett í óvæntasta samhengi – ég viðraði einhverntíma við hann þá skoðun mína að Ásbyrgi væri fallegasti staður landsins, og þá sagði hann: Já, ég ólst nú upp þar rétt hjá en heyrði oft í æsku talað um hvað væri fallegt á Þingvöllum, en svo þegar ég loksins kom á þingstaðinn hugsaði ég: Kidstöff!

Siggi var svo handgenginn svokallaðri hámenningu, hvort sem það var ljóðlist, tónlist, myndlist, leikhús eða heimspeki að það hvarflaði ekki að honum að lítilsvirða það sem frekar var kallað dægurlist; Rolling Stones og Bob Dylan voru hans menn, og vei þeim sem reyndu að efast um verðleika þess síðarnefnda ef hann hitti Sigga í kringum nóbelsverðlaunin í fyrra. Og Siggi var svo mikill heimsmaður að það var honum átakalaust að grípa til skilgreininga sem voru eins og upp úr þjóðlegum íslenskum fróðleik, þegar það átti við. Eitt sinn vorum við sem forystumenn í okkar félagi að reyna að glöggva okkur á mönnum sem okkur féllu vel vel í geð, en þurftum að ná samningum við; ég var að reyna að átta mig á hvaða mann þeir hefðu að geyma. En Siggi sagði: maður skilur þá ekki án þess að muna að þeir eru báðir Suður-Þingeyingar.

Þótt Siggi væru mælskur og vefðist sjaldnast tunga um tönn þá kom oft á hann hik þegar kom að niðurstöðu hans pælinga, eða kannski bara síðasta orðinu. Þegar þannig töf verður getur áheyrandi átt það til að verða stressaður, hann fer að reyna að hjálpa til, stinga upp á orði, botninum í setninguna. En ég lærði fyrir löngu að það var alltaf þess virði að bíða eftir lokahnykknum í máli Sigga, því lengri sem töfin varð, því meira áberandi sem hikið virtist vera, því snjallari var yfirleitt niðurstaðan, þeim mun fyndnara varð það, óvæntara, því dýpri viska.

Fjórmenningaklíkan

Þegar við vorum hættir að hittast á reglulegum stjórnarfundum þar sem Siggi sat við borðsendann og var orðheppinn og skemmtilegur fórum við að sakna samverustundanna; Þórarinn Eldjárn og Sjón voru með okkur í stjórn mestallan þann tíma sem við vorum í félagsmálastússi og það var Þórarinn sem stakk upp á því að við hittumst vikulega á kaffihúsi. Og það höfum við svo gert síðasta aldarfjórðung, verið fjórmenningaklíka með mikilli vináttu. Á hverju ári hafa alltaf einhverjir okkar verið með nýjar bækur á markaði, stundum tveir og stundum þrír, og í fyrra, 2016 vorum við allir að gefa út bækur og fyrir tæpu ári efndum við saman til upplestrarstundar í Hannesarholti fjórir saman, lásum hver á fætur öðrum, völdum að lesa í röð eftir hækkandi aldri, þannig að Siggi var síðastur, annað kom ekki til greina, og las úr sínu síðasta snilldarverki Ljóð muna rödd, glæsilegur og öruggur í fasi og ljósið skein úr augum hans að vanda þótt hann væri þá búinn að slást við sitt mein í langan tíma, nema hvað röddin var farin að ryðga, en hann sagði í ávarpsorðum að það gerði ekkert til því að ljóð muna rödd.

Júlía sagði

Einar Kárason rithöfundur. Mynd/Sigtryggur Ari

Júlía, dóttir mín, þekkti Sigga alveg frá því hún fór að muna eftir sér og það sem hún skrifaði á Facebook þegar hún frétti um andlát hans segir sögu um hjálpsemi og örlæti Sigga. Hún sagði: „Þegar ég var í basli með BA-ritgerðina mína fór ég heim til Sigga og Diddu, nágranna minna, vina minna síðan ég fæddist. Þau töluðu bæði hvort annað í kaf, stóðu upp á víxl og lýstu Nietzsche fyrir mér með þvílíkum eldmóði að ég get ekki annað en uppljómast. Siggi sagði við mig: „Júlía, sannleikurinn er fragment, hann er mósaíkmynd,“ og þá skildi ég loksins hvað ég væri að skrifa um. Siggi hafði tekið sér viku í að leggjast yfir handritið mitt að MA-verkefninu mínu, tveimur árum eftir að hafa bjargað BA-ritgerðinni minni. Hann bauð mér svo upp á kaffi í horninu á Rósenberg, og hann sagði þetta við mig eftir langt spjall. Hann sagði: Bókin þín ætti að vera þrír eða fimm hlutar, því þrír og fimm er hreyfing. Hann talaði líka um að ef mér fyndist einhverntíma erfitt að fá innblástur og vantaði að ná tengingu við töfrana í heiminum, þá ætti ég að skrúfa frá krananum alveg í botn og standa við hann. Þá myndi ég finna kraftinn.“

Siggi Páls var einfaldlega þannig maður að veröldin verður ekki söm eftir að hann er horfinn af sviðinu.

 

«
»

Ummæli ()

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli. Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Forsætisráðherra á leiðtogafundi í París – Kynnti kolefnislaust Ísland 2040

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, tók þátt í leiðtoga-fundi í París í dag undir yfirskriftinni „One Planet Summit“.  Fundurinn var haldinn í tilefni af því að í dag, 12. desember, eru tvö ár liðin frá samþykkt Parísarsamkomulagsins og lýkur fundinum síðar í kvöld. Megintilgangur fundarins er að fagna þeim áfanga sem Parísarsamkomulagið er og vekja athygli á markmiðum […]

Áform um hverfisskipulag Grafarvogs kynnt – Starfsemi fyrir kvikmyndaiðnað, verslun og þjónustu

Umhverfis- og skipulagssvið Reykjavíkurborgar hélt kynningarfund á dögunum vegna fyrsta áfanga skipulags í Gufunesi. Fundurinn var haldinn í Hlöðunni við Gufunesbæ. Stuðla á að fjölbreyttari byggð og starfsemi og styðja við og styrkja Grafarvog sem hverfisheild. Á svæðinu er einkum gert ráð fyrir starfsemi á sviði afþreyingar- og kvikmyndaiðnaðar og þjónustu tengdri slíkri starfsemi. Einnig […]

Trump verst ásökunum um kynferðislega áreitni á Twitter

Donald Trump Bandaríkjaforseti, sagði í dag að allur sá fjöldi ásakana á hendur honum varðandi kynferðislega áreitni, væri liður í samsæri Demókrata og kallaði þær falsfréttir. Orð Trump féllu degi eftir að þrjár konur ásökuðu Trump um að hafa áreitt sig kynferðislega í viðtali á NBC sjónvarpsstöðinni og á blaðamannafundi í New York í gær. […]

Herdís kjörin næst-æðsti stjórnandi Feneyjanefndar Evrópuráðsins -Fyrst Íslendinga

Dr. Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir hefur kjörin næst-æðsti stjórnandi Feneyjanefndar Evrópuráðsins, nefndar Evrópuráðsins um lýðræði með lögum. Á aðalfundi nefndarinnar nú í desember var Herdís kjörin fyrsti varaforseti nefndarinnar en hún hafði í tvígang verið kjörin ein þriggja varaforseta hennar. Hún er fyrsti Íslendingurinn sem kjörin er í stjórn Feneyjarnefndarinnar.     Aðspurð um hvaða þýðingu þetta […]

Kristinn H reiðir til höggs – Sakar umhverfisráðherra um „veruleikafirringu“ og tilheyra „öfgasamtökum“

Kristinn H. Gunnarsson, fyrrum þingmaður og nú ritstjóri Vestfirðings, gagnrýnir nýskipaðan umhverfisráðherra harðlega í leiðara blaðs síns í dag. Guðmundur I. Guðbrandsson, sem áður var framkvæmdarstjóri Landverndar, var skipaður sem fagráðherra af Vinstri grænum eftir síðustu kosningar, en sú ráðning virðist ekki vekja lukku hjá Kristni H. sem sakar umhverfisráðherra um að beita sér af […]

Kristján Þór gerir hreint fyrir sínum dyrum varðandi Samherjatengsl

Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Kristján Þór Júlíusson, birti á Facebook síðu sinni í morgun yfirlýsingu, þar sem hann gerir grein fyrir tengslum sínum við Þorstein Má Baldvinsson, forstjóra Samherja sem og tengsl hans við fyrirtækið, en hann hefur legið undir ámæli vegna þessa, sökum stöðu sinnar og embættis. Flest, ef ekki allt það sem Kristján týnir […]

Olíunotkun sjávarútvegsins fer minnkandi – Nálgast markmið Parísarsamkomulagsins

Samkvæmt skýrslu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi um olíunotkun greinarinnar til 2030, sem unnin er að hluta af stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins, kemur í ljós að eldsneytisnotkun hefur minnkað töluvert frá árinu 1990, eða um 43% Í skýrslunni kemur fram að „sterkir fiskistofnar, framfarir í veiðum og betra skipulag veiða hafa leitt til verulega minni olíunotkunar í […]

Dapurleg upprifjun

Jón Steinar Gunnlaugsson skrifar: Það var sorglegt að fylgjast með upprifjun á því í fréttum í síðustu viku hvernig margir Íslendingar höguðu sér fyrst eftir bankahrunið 2008. Menn fóru í ógnandi hópum að heimilum fólks, sem það taldi í fávisku sinni að borið hefði einhverja óskilgreinda ábyrgð á hörmungunum. Þar urðu meðal annars stjórnmálamenn og […]

„Tímabært að teikna upp mynd af því hvernig hann og hans nánustu hafa hagað sér“

Karl Th. Birgisson, ritstjóri Herðubreiðar, gaf út á dögunum bók er nefnist Hinir Ósnertanlegu, saga um auð, völd og spillingu. Þar er fjallað um viðskiptasögu Bjarna Benediktssonar, fjármálaráðherra og ítök föðurættar Bjarna í viðskiptalífinu í gegnum árin, sem höfundur kallar „eitrað samband stjórnmála og viðskipta.“       En af hverju réðst Karl í gerð […]

Aldrei munað eins litlu á WOW og Icelandair í farþegum talið

Aldrei hefur munað jafn litlu á stærð íslensku flugfélaganna tveggja, Icelandair og WOW, í farþegum talið. Icelandair flutti í nóvember 249 þúsund farþega, meðan Wow flaug með 224 þúsund farþega á sama tíma. Munurinn er 25 þúsund farþegar, sem er minnsti mælanlegi munur hingað til. Þar áður var munurinn minnstur í febrúar, eða 33,657 farþegar. […]

Velferðarráðuneytið vænir Barnaverndarstofu um ósannsögli

Líkt og komið hefur fram í fjölmiðlum hefur forstjóri Barnaverndarstofu, Bragi Guðbrandsson,  legið undir ámæli vegna starfshátta sinna. Barnaverndarstofa sendi frá sér yfirlýsingu á föstudag, þar sem beðið var um frest til að svara Velferðarráðuneytinu, meðan aflað væri frekari gagna, því það hafi gengið erfiðlega að fá gögnin í hendur. Nú hefur Velferðarráðuneytið sent frá […]

Búið að ráða aðstoðarmenn dómara við Landsrétt

Samkvæmt öruggum heimildum Eyjunar er búið að ráða aðstoðarmenn dómara við Landsrétt. Auglýst var eftir fimm löglærðum aðstoðarmönnum dómara við Landsrétt í sumar, en Landsréttur tekur til starfa 1. janúar 2018 og er gert ráð fyrir að aðstoðarmenn hefji störf frá þeim tíma. Alls sóttu 116 manns um störfin fimm en eftirtaldir einstaklingar fengu starfið: […]

Stjórnarandstaðan þiggur formennsku þriggja fastanefnda Alþingis- „Ekki nema hæfilega ánægð“

Stjórnarandstaðan ákvað í morgun að taka við formennsku í þeim þremur fastanefndum sem ríkisstjórnin hafði boðið þeim. Þetta staðfesti Logi Einarsson formaður Samfylkingarinnar við Eyjuna. Að sögn Loga mun Samfylkingin fara með formennsku í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrstu tvö árin, en skiptast síðan á við Pírata, sem fara fyrir velferðarnefnd fyrstu tvö árin. Þá mun […]

Hæstaréttarlögmaður ýjar að vanhæfi umhverfisráðherra

Hæstaréttarlögmaðurinn Jón Jónsson skrifar grein í Morgunblaðið um helgina, hvar hann veltir fyrir sér hæfi, eða eftir atvikum, vanhæfi Guðmundar I. Guðbrandssonar umhverfisráðherra, sökum sinna fyrri starfa hjá Landvernd. Spyr Jón hvort umhverfisráðherra sé til dæmis hæfur til að skipa til dæmis starfshóp um málefni Teigsskógar, eða hvort hann sé hæfur að fjalla um aðalskipulag tengt […]

Frjáls fjölmiðlun ehf. - Kringlunni 4-12, 103 Reykjavík - eyjan (hjá) eyjan.is