Laugardagur 10.02.2018 - 09:26 - Ummæli ()

Svipmynd af baráttu um völd

Jón Steinar Gunnlaugsson ritar:

Á árinu 2010 var gerð breyting á lögum um dómstóla. Með breytingunni var kveðið á um að dómnefnd um embætti hæstaréttardómara skyldi raða umsækjendum eftir hæfni og yrði dómsmálaráðherra skylt að skipa þann sem nefndin setti í efsta sæti, nema ráðherra bæri málið undir Alþingi og það samþykkti tillögu hans um annan hæfan umsækjanda. Þessi lagabreyting hefur valdið allmiklum deilum.

Fræðimenn hafa jafnvel talið að hún stæðist ekki 14. gr. stjórnarskrárinnar,
þar sem segir að ráðherrar beriábyrgð á „stjórnarframkvæmdum öllum“.
Hafa menn þá bent á að dómnefndin,sem enga ábyrgð ber gagnvart almenningi og
hefur ekkert aðhald í störfum sínum, ráði því í reynd hverjir verða skuli dómarar.
Þannig hefur það líka verið frá því reglan tók gildi. Í stjórnarskrárreglunni
felist hins vegar krafa um að ráðherra skuli ákveða hvern skipa skuli, þar sem
hann beri ábyrgð á ákvörðuninni.

Gengið erinda

Tilnefningum í þessa nefnd er hagað með þeim hætti að dómaraelítan sem situr
í Hæstarétti og lögfræðingahópurinn kringum hana hafa haft tögl og hagldir við
skipun í nefndina. Á tímabilinu, sem liðið er síðan lagabreytingin tók gildi, hefur
nefndin sýnt að hún gengur erinda þessarar elítu og hefur með augljósum
rangindum sett í efsta sæti umsækjendur sem vitað er að dómurunum við
Hæstarétt hugnast helst að fá í hópinn. Koma þar til persónuleg tengsl og
vinskapur dómaranna við viðkomandi umsækjendur. Aðrir sem sótt hafa um
hafa mátt líða fyrir þessa augljósu hlutdrægni.
Svonefnd réttarfarsnefnd samdi frumvarpið að lagabreytingunni 2010. Þá var
Markús Sigurbjörnsson, þáverandi forseti Hæstaréttar, formaður nefndarinnar.
Markús er mætur maður og góðgjarn. Í nefndinni átti þá einnig sæti meðal
annarra Stefán Már Stefánsson, þá prófessor við Háskóla Íslands, mætur maður
og góðgjarn. Stefán hefur síðan átt sæti í einhverjum dómnefndanna sem metið
hafa umsækjendur.

Tillögumaður dæmir

Á síðasta ári var fjallað fyrir dómi um skipun tveggja dómara að Landsrétti.
Sérstakar reglur giltu um þá skipan, sem tóku meðal annars mið af því að verið
var að skipa 15 dómara í einu lagi. Töldu málsóknarmenn að ráðherrann hefði
brotið á þeim rétt með því að skipa þá ekki í embætti. Þó að reglurnar væru í
þessu tilviki sérstakar fyrir þessar ákvarðanir komu störf dómnefndar samt mjög
við sögu í deilunni og skylda ráðherra til að fylgja þeim í einu og öllu.
Flestir dómarar við Hæstarétt viku sæti í þessum málum, þegar þau voru dæmd
19. desember s.l. Voru kallaðir inn varadómarar. Einn þeirra var Stefán Már
Stefánsson sem átt hafði aðild að tillögunni um hina umdeildu lagareglu frá
árinu 2010, sem meðal annars var tekist á um í málinu.

Eiginkonan

Síðan þessir dómar féllu hefur mikið verið um þá rætt og lagalegan grundvöll
þeirra. Þá vekur athygli að fréttastofa RÚV, sem mikið hefur fjallað um málið í
sýnilegum erindagjörðum gegn dómsmálaráðherra, hefur ávallt kallað til viðtals
prófessorinn í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, Björgu Thorarensen, sem
er mæt kona og góðgjörn. Það er þó synd að fréttastofunni skuli þá jafnan hafa
láðst að geta þess að prófessorinn er eiginkona Markúsar, formanns
réttarfarsnefndarinnar sem samdi frumvarpið umdeilda um árið. Svo undarlega
vill til að prófessorinn er alltaf sammála eiginmanninum. Samheldin hjón þar á
ferð.

Þó að þeir þrír lögfræðingar sem hér hafa verið nefndir, séu alls góðs maklegir,
er ljóst að þeir telja að dómaraelítan eigi að ráða því hverjir komi nýir inn í
dómarahópinn, þótt hún beri enga ábyrgð að lögum á ákvörðunum um skipan
nýrra dómara.
Kannski er kominn tími til að þjóðin – og þar með taldir nokkrir hávaðasamir
alþingismenn – átti sig á því hvað raunverulega gengur á. Hér á sér stað
valdabarátta. Þessi barátta snýst um valdið til að skipa nýja dómara.

Grímulaus valdbeiting

Dómarnir í desember standast ekki lögfræðilegar lágmarkskröfur. Þeir fela í sér
grímulausa valdbeitingu gegn dómsmálaráðherra og þeim er einungis ætlað að
refsa honum fyrir að lúta ekki fyrirmælum. Með þessum gjörðum sínum sýna
dómarar að þeir hika ekki við að misbeita dómsvaldi sínu í þágu baráttu við
ráðherra um valdið til að velja nýja dómara að dómstólum landsins.
Það er mikið áfall fyrir alla sem unna hugmyndinni um hlutlausa dómstóla að
þurfa að verða vitni að þessu.
Jón Steinar Gunnlaugsson er lögmaður
Höfundur tekur fram að eiginkona hans hafi lesið
þessa grein yfir í handriti og lýsti sig samþykka
efni hennar.

«
»

Ummæli ()

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli. Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Ban Ki-moon segir að læra megi af Íslendingum í jafnréttismálum

Sjálfbærnistofnun Ban Ki-moon var sett á fót árið 2017 með það markmið að styðja við innleiðingu heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna þar sem sérstök áhersla er lögð á málefni kvenna og ungs fólks. Ban Ki-moon, sem var aðalritari Sameinuðu þjóðanna árin 2007-2016, átti fund með Lilju Alfreðsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, og Líney Rut Halldórsdóttur framkvæmdastjóra ÍSÍ, í […]

1000 milljarðar króna undanþegnir skatti

Kristinn H. Gunnarsson ritar: Það er kallað á meira framlag frá ríkinu til óteljandi málaflokka. Þrátt fyrir að ríkissjóður hafi bólgnað út vegna aukinna tekna sem fylgja uppsveiflunni í hagkerfinu þá er víða kvartað sáran undan naglaskap í fjárveitingum til velferðar- og heilbrigðismála. Framlög til menntamála eru skorin við nögl og erlendar athuganir sýna hnignandi […]

Starfsgreinarsambandið fagnar launaskriðstryggingu

Laun þeirra ríkisstarfsmanna sem eru í aðildarfélögum Starfsgreinasambands Íslands fá nú í fyrsta sinn svokallaða launaskriðstryggingu sem gefur að meðaltali 1,8% hækkun á laun afturvirkt frá 1. janúar 2017. Leiðréttingin kemur til útborgunar á flestum stöðum þann 1. mars. Þetta er gert á grundvelli rammasamkomulags í tengslum við síðustu kjarasamninga til að tryggja að launaskrið […]

Guðlaugur Þór: Bretar vilja tryggja réttindi íslenskra borgara í Brexit

Samkvæmt Guðlaugi Þór Þórðarsyni, utanríkisráðherra, er það vilji breskra yfirvalda að virða og tryggja réttindi íslendinga, svo þeir sitji við sama borð og aðrir. Brexit sé forgangsmál. „Brexit er og verður forgangsmál hjá okkur í utanríkisráðuneytinu og mikil vinna fer nú fram í ráðuneytum hér á landi við að vernda hagsmuni okkar vegna útgöngu Breta […]

Íbúðum fjölgaði um 1.800 í fyrra – Lítil fjölgun milli ára

Íbúðum hér á landi fjölgaði um 1.759 í fyrra. Til samanburðar fjölgaði þeim um 1.580 árið 2016 og er aukningin því einungis tæplega 200 íbúðir milli ára. Þetta má sjá í nýjum tölum sem Þjóðskrá Íslands hefur birt. Eins og sjá má á meðfylgjandi mynd hefur orðið aukning í fjölgun íbúða undanfarin ár. Fjölgunin hefur […]

Brynjar baunar á Halldór: „Svona menn eiga bara að vinna á vernduðum vinnustað“

Brynjar Níelsson þingmaður Sjálfstæðisflokksins segir að þeir sem kalli á afsökunarbeiðni vegna veru Eyþórs Arnalds á fundi borgarstjórnar og þingmanna eigi bara vinna á vernduðum vinnustað. Halldór Auðar Svansson borgarfulltrúi Pírata sendi í gær harðort bréf til allra borgarfulltrúa og þingmanna Reykjavíkurkjördæmanna tveggja þar sem hann fer fram á að Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra bæðist […]

„Þingmenn sem þegið hafa bætur og ráðstafað því í kaup á húsnæði ættu að skila því, ella vera bornir út“

Þórólfur Júlían Dagsson, stjórnarmeðlimur Pírata á Suðurnesjum, spyr hvort það sé ekki réttmæt krafa að fólk sem búi ekki í því sveitarfélagi sem það vinnur, fái sömu kjör og þingmenn. Þá vill hann að allar upplýsingar um fjárveitingar til þingmanna síðustu 20 árin verði gerð opinber. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Þórólfi. Hann segir […]

Styrmir: Evrópuríkin treysta Bandaríkjunum ekki lengur

Styrmir Gunnarsson, fyrrum ritstjóri Morgunblaðsins, lætur öryggismál Evrópu sig varða í dag. Þar segir hann að ríki Evrópusambandsins ætli sér að stórauka samstarf sitt í öryggis- og varnarmálum, þar sem þau treysti ekki lengur á NATO með sama hætti og áður. Ástæðan fyrir því sé Donald Trump Bandaríkjaforseti. Það er rétt hjá Styrmi að heimurinn […]

Gunnar Smári segir Samtök atvinnulífsins aðeins þjóna fámennri auðklíku

Gunnar Smári Egilsson, stofnandi Sósíalistaflokks Íslands, setur fram áhugaverða tölfræði á Facebooksíðu sinni um skiptingu auðs á Íslandi. Þar segir að aðeins 50 manneskjur á Íslandi eigi 53% alls eiginfjár íslenskra fyrirtækja og 950 manns til viðbótar eiga önnur 45 prósent alls eiginfjár fyrirtækja. Þá eigi restin af þjóðinni, um 339,000 manns, tvö prósentin sem […]

Mesta fólksfjölgunin á Norðurlöndunum

Fólki fjölgar meira á Norðurlöndum en annars staðar í Evrópu. Þá er þróun aldursdreifingar afdráttarlaust á þann veg að eldri árgangar fólks eru hér stærri en að meðaltali annars staðar í álfunni. Greinileg tilhneiging er til meiri fjölgunar á þéttbýlissvæðum á öllum Norðurlöndunum og ástæða þess er ekki síst samspil milli aðflutnings fólks frá frá […]

Andrés Ingi opnar bókhaldið og upplýsir um endurgreiðslur ferðakostnaðar

Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Vinstri grænna, birtir á Facebook síðu sinni bókhaldsgögn um endurgreiðslur frá Alþingi vegna ferðakostnaðar hans innanlands á árinu 2017. Upphæðin er tæpar 300.000 krónur vegna fimm viðburða. Andrés Ingi segir sjálfsagt að útgjöldin verði opinber líkt og til standi að hálfu Alþingis: „Umræðan um starfskostnað þingmanna undanfarna daga er af hinu […]

Arnaldur Hjartarson metinn hæfastur umsækjenda um dómarastöðu við Héraðsdóm Reykjavíkur

Dómnefnd um hæfni umsækjenda um embætti dómara hefur skilað umsögn sinni um umsækjendur um eitt embætti dómara með fast sæti við Héraðsdóm Reykjavíkur. Arnaldur Hjartarson, aðstoðarmaður dómara við EFTA dómstólinn, var metinn hæfastur af umsækjendum. Þetta kemur fram á vef dómsmálaráðuneytisins. Í umsögn um Arnald segir meðal annars að Arnaldur hafi almenna og víðtæka lögfræðiþekkingu, eigi […]

Utanríkisráðherra: „Meiri áhersla verður lögð á eftirlit og viðbragð á þessari lífæð milli Evrópu og Norður-Ameríku”

Varnarmálaráðherrar aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins ræddu aukinn varnarviðbúnað og framlög til varnarmála, eflingu herstjórna NATO og stuðning við umbætur í Írak á tveggja daga fundi sínum sem lauk í Brussel í dag. Þá funduðu ráðherrarnir með varnarmálaráðherrum Finnlands og Svíþjóðar og utanríkismálastjóra ESB um vaxandi samvinnu NATO og ESB. Þetta kemur fram í tilkynningu: „Bandalaginu hefur á […]

Smári McCarthy skólar Ásmund til: Segir þingmannsstarfið ekki snúast um keyrslu og kaffistofuröfl

Smári McCarthy, þingmaður Pírata, er einn fjölmargra sem hafa gagnrýnt frammistöðu Ásmundar Friðrikssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins, í Kastljósinu í gær. Smári skrifar á Facebooksíðu sína að hann hafi meiri áhuga á að vera skilvirkur í sínum störfum, heldur en að vera popúlisti: „Nú vill svo til að ég er þingmaður Suðurkjördæmis, en bý einmitt í 101 […]

Frjáls fjölmiðlun ehf. - Kringlunni 4-12, 103 Reykjavík - eyjan (hjá) eyjan.is