Áfram í EES – varla miklar breytingar á utanríkisstefnunni

Þrátt fyrir tal um breytingar á utanríkisstefnu í nýjum stjórnarsáttmála er það staðreynd við erum áfram í EES. Og það segir ekki orð í stjórnarsáttmálunum um að sú aðild verði endurskoðuð.

Það þýðir að við erum áfram hluti af evrópskum markaði og ætlum okkur áfram að vera hluti af hinu fjórþætta frelsi innan Evrópu.

Frjálsum vöruviðskiptum, frjálsum þjónustuviðskiptum, frjálsum fjármagnsmarkaði og sameiginlegum vinnumarkaði.

Þetta eru meginreglurnar, þótt undantekningar séu á eins og varðandi landbúnaðarvörur. Og svo höfum við líka fjármagnshöft á Íslandi sem brjóta í bága við EES-samninginn. Stefnt er að því að þeim verði aflétt.

Þessi samningur er lang þýðingarmesti grundvöllur utanríkisstefnu okkar. Ekkert annað kemst í neina líkingu við hann.

Við seljum langmest af okkar fiskafurðum til Evrópu, ekkert bendir til að breyting verði þar á, langflestir ferðamennirnir sem koma til Íslands eru frá Evrópu. Hvað varðar álið, þá höfum við ekkert um það að segja hvert það er selt.

Það er hægt að tala mikið um að breyta áherslunum í utanríkisstefnunni og fara að leita að samstarfi í löndum Asíu. Þar er einkum horft til Kína og Indlands. Jú, þar geta verið ýmis tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki. En langmestur hluti utanríkisviðskiptanna verður áfram við Evrópu í gegnum EES samninginn – sem auðvitað er hálfgildings aðild að ESB.

Við tökum jú upp lög og reglur þaðan. Þrátt fyrir andstöðu stjórnarflokkanna við ESB hefur ekkert komið fram um það breytist.

Við sjáum líka tortryggnina sem grípur um sig á Íslandi í hvert sinn sem er talað um Kína. Það virðist vera takmarkaður hluti þjóðarinnar sem deilir hrifningu forsetans á Kína. Viðbrögðin við áformum Huangs Nubo eru dæmi um þetta. Andstöðu við þau var að finna í öllum flokkum. Nýr fríverslunarsamningur við Kína er mjög takmarkaður, við erum ekki að fara að sjá stórkostleg umsvif Kínverja á Íslandi vegna hans.

Þannig að breytingarnar á utanríkisstefnunni verða væntanlega minni en margir telja.

Eins er það varðandi norðurslóðir. Íslendingar eru í ágætri stöðu sem eitt af átta ríkjum sem eiga aðild að Norðurheimskautsráðinu. Margir vilja komast þar inn sem áheyrnarfulltrúar, en Ísland er í innsta kjarnanum. Ísland á hins vegar ekkert tilkall til auðlindanna á Norðurheimskautinu, enda nær landhelgi okkar ekki svo langt.

Siglingar yfir Norðurheimskautið eru enn fjarlægar, og hvað varðar olíuna sem við vonumst til að dæla upp á Drekasvæðinu þá er það ekki að gerast í bráð – og líklega ekki fyrr en gengur meira á olíulindir annars staðar í veröldinni þar sem auðveldara er að sækja olíu.

Ólafur Ragnar styrkir enn stöðu sína

Hvað vakir fyrir Ólafi Ragnari? spyr Björn Bjarnason.

Nú ekki annað en það að honum hefur tekist að láta líta þannig út að forsætisráðherrann nýji sé handgenginn sér – í rauninni sinn maður.

Og því verður ekki hróflað við Ólafi Ragnari, staða hans hefur aldrei verið sterkari. Sjálfstæðisflokkurinn mun ekki ná neinum tökum á honum, enda mun Framsókn slá um hann skjaldborg ef með þarf.

Hann getur auðvitað ákveðið að láta það nægja, en hann gæti líka, í ljósi orða sinna um að hann hafi valið Sigmund Davíð vegna málefna, átt það til að minna ríkisstjórnina á kosningaloforðin. Og þá gæti auðvitað kólnað milli hans og Framsóknar.

Því Ólafur Ragnar lítur fyrst og fremst á sig sem mann þjóðarinnar, eins og hefur margoft komið fram.

Ýmsu fleiru hefur hann líka náð fram, eins og til dæmis varðandi utanríkisstefnuna. Hún virðist algjörlega í anda Ólafs Ragnars, með sérstakri áherslu á samskipti við Asíulönd eins og Kína og Indland.

Stjórnin ætti að fá frið fram á haust

Allt bendir til þess að nýja ríkisstjórnin muni eiga nokkuð langa hveitibrauðsdaga.

Hún tekur við í maí. Það verður stutt sumarþing þegar nýir þingmenn taka sæti sín.

Svo fer pólitíkin varla í gang aftur fyrr en í haust. Þá verður spurt um efndir á kosningaloforðum.

Stjórnin ætti semsagt að hafa þrjá til fjóra mánuði í sæmilegum friði.

Stjórnarandstaðan er svo löskuð að hún leggur varla út í neitt andóf að ráði fyrr en þá. Annars er hætt við að líti út fyrir að hún sé í fýlu.

Þannig fær nýja stjórnin meiri frið en stjórn Jóhönnu – í henni var hamast frá fyrsta degi, hún hafði í raun aldrei neinn frið, heldur þurfti hún að vera út og suður í stanslausri vörn.

Ekki bara frá stjórnarandstæðingum, heldur ekki síður frá sínum eigin liðsmönnum. Á maður að trúa að ekki komi til neins uppgjörs vegna þess?

Hvaðan á skattféð að koma?

Hvar á að taka skatta? Þeir verða að koma einhvers staðar frá. Annars þurfum við að skera stórlega niður í samneyslunni, einhverjum kann að þykja það gott, en þorri þjóðarinnar er ekki á því máli.

Manni finnst stundum, búandi á Íslandi, að þeir einu sem ekki fá mikla vorkunn vegna skattbyrðarinnar séu launþegar sem hafa enga leið til að koma sér undan skattheimtu.

Það er sífellt verið að kvarta undan of háum sköttum á fyrirtæki og fjármagn. Nýja ríkisstjórnin stefnir að því að lækka skattinn á fyrirtækin – og auðlindagjaldið.

Skattkerfið verður einfaldað að sögn, það þýðir að skattþrepum er fækkað, þannig að allir borga sömu hlutfallstölu af tekjum sínum.

Það stendur til að einfalda virðisaukaskattskerfið. Jón Baldvin Hannibalsson varð mjög óvinsæll á sínum tíma þegar hann vildi hafa eitt flatt viðrðisaukaskattsþrep. Þá var talað um matarskatt. En nú virðist stefnt í þá átt. Skattur á marga hluti hækkar á, en um leið verður kannski hægt að lækka virðisaukaskattsprósentuna aðeins.

Síðasta ríkisstjórn setti auðlindagjald á útgerðina. Það er varla óeðlilegt í ljósi þess að hún fær ókeypis aðgang að sjávarauðlindinni – og þess að hún hefur notið mjög góðs af lágu gengi krónunnar. Það hefur orðið mikill flutningur á verðmætum til útgerðarinnar.

Hún setti líka aukaskatt á stóriðjuna. Það er varla óeðlilegt í ljósi þess að tilkostnaður stóriðjunnar á Íslandi lækkaði mikið við hrunið.

Og svo er það ferðaþjónustan. Nú er tilkynnt að hverfa eigi frá áformum um að hækka skatta á ferðaþjónustuna. Samt er það svo að gríðarlegur vöxtur hefur hlaupið í þessa grein. Mjög víða erlendis, bæði vestan hafs og austan, hefur skattlagning á ferðaþjónustu verið að aukast.

Það hlýtur að vera eðlilegt að seilast þangað eftir skattfé – fremur en til dæmis í vasa almennings sem hefur ekki orðið fyrir kaupmáttarrýrnun og aukningu skulda síðustu ár.

Búið aðildarferli

Í stjórnarsáttmálanum segir að gert verði hlé á aðildarviðræðum við ESB. Og svo segir að ekki verði haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Ég hef enga sérstaka trú á að þessi atkvæðagreiðsla verði haldin í lengd eða bráð. Stjórnarflokkana langar ekkert í hana.

En nú blasir við hversu illa hefur verið haldið á Evrópumálunum. Sjálfur hef ég margoft sagt að Ísland myndi ekki ganga í ESB í þessari atrennu. Mig minnir að ég hafi fyrst sagt þetta við franska sjónvarpsstöð sumarið 2010.

Ég hef mikið verið skammaður fyrir þetta af evrópusinnum, eins og þessi kenning mín myndi einhvern veginn hafa áhrif á atburðarásina.

En málið er auðvitað dræmur stuðningur við aðildina innan stjórnmálaflokka og meðal þjóðarinnar og hin mikla andstaða gegn Evrópu í stjórnmálaflokkum sem lengi hefur verið nokkur.

Ríkisstjórnin (les: Samfylkingin) kaus að berja höfðinu við steininn og halda áfram aðildarviðræðunum eins og hinn pólitíski veruleiki kæmi málinu ekkert við.

Og því endar þetta svona. Klókara hefði verið að reyna að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um að setja aðildarviðræðurnar í hægagang miklu fyrr – og þá með fyrirheiti um að hægt yrði að taka þær upp aftur. Sigmundur Davíð stakk upp á þessu strax 2011.

Stóru mistökin voru þó að efna ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort ætti að fara í aðildarviðræður strax þegar farið var í þessa vegferð. Það hefði styrkt aðildarferlið – og líklega tryggt að það yrði farið allt til enda.

En pólitísk klókindi og fyrirhyggja voru ekki sterkasta hlið fráfarandi ríkisstjórnarinnar. Og því er þetta veruleikinn:

Ísland fer ekki í ESB.

Hápunktar í stjórnarsáttmála

Við lestur stjórnarsáttmálans standa nokkrir hlutir upp úr. Kannski aðallega að menn eru ekki að flýta sér jafn mikið og talað var um fyrir kosningar. Og stjórnin ætlar greinilega ekki að láta hanka sig á of stórum loforðum í stjórnarsáttmála, margt er almennt orðað, en þó ekki allt.

Hafi menn búist við því að skuldir heimilanna yrðu leiðréttar fljótt eftir að stjórnin tæki við, þá var það óskhyggja. Þetta gæti tekið langan tíma.

Eins er það með skattalækkanir, þær verða væntanlega á kjörtímabilinu, en ekki strax. Nema þá hvað varðar auðlindagjaldið og auðlindaskatt.

Verðtryggingin er sett í nefnd sem skilar um næstu áramót.

Aðildarviðræðum við ESB er hætt – og sagt að ekki verði byrjað aftur fyrr en að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Ekkert er talað um tímann á henni.

Það er sagt að Ísland eigi að vera leiðandi afl á norðurslóðum. Það er býsna háleitt markmið þegar tekið er tillit til þess að Rússar, Norðmenn, Bandaríkjamenn, Kanadamenn og Grænlendingar eiga mun meira tilkall til norðurskautsins en við nokkurn tíma.

Krónan er sögð vera framtíðargjaldmiðill Íslands. Ríkisstjórnin tekur semsagt afstöðu með henni, og verður þá varla meira talað um aðra gjaldmiðla eins og Kanadadollar.

Rammaáætlun verður endurskoðuð, augljóslega til að fjölga virkjanakostum.

Það hálfpartinn liggur í orðalagi í stjórnarsáttmálanum að hætt verði við að byggja nýja Landspítalann – í staðinn er talað um endurbætur.

Það verður stofnað ríkisolíufélag að hætti Norðmanna, en íslensk olía er þó líklega langt inni í framtíðinni.

Stefnt er að breytingum á stjórnarskrá, en málið fært inn á Alþingi.

Beinlínis er talað um að Reykjavíkurflugvöllur eigi að vera á sínum stað í stjórnarsáttmálanum.

Það er talað um að auka veg landbúnaðarins með meiri matvælaframleiðslu.

Svo er dálitið skemmtilegur kafli um borgarumhverfi, augljóslega kominn frá Sigmundi, um verndun sögulegrar byggðar:

“Ríkisstjórnin telur mikilvægt að fegra hið manngerða umhverfi, borgir og bæi. Sett verða lög um sérstök verndarsvæði í byggð í samræmi við það sem tíðkast víða í Evrópu og Norður-Ameríku. Markmiðið er að vernda sögulega byggð. Þannig verði framkvæmdir til þess fallnar að styrkja heildarmynd svæðis sem nýtur verndar til samræmis við upprunaleg einkenni þess og auka þannig á menningarlegan styrk þess og aðdráttarafl.”

Laugarvatnsstjórn, Jónas frá Hriflu og musteri framsóknarmennskunnar

Athyglisvert er að tilkynna eigi stjórnarmyndunina í gamla húsi Héraðsskólans á Laugarvatni.

Kannski er þetta tilraun til að koma á nafninu Laugarvatnsstjórnin.

Þarna er hús í þjóðlegum burstastíl, teiknað af Guðjóni Samúelssyni.

Það er semsé lagt upp með þjóðlegheit – og gagngert farið upp í sveit.

Nafn Jónasar frá Hriflu kemur líka í hugann. Héraðsskólar voru hans dæmi, Guðjón uppáhaldsarkitekt hans. Héraðskólinn á Laugarvatni var fyrsta stórvirki Jónasar og var opnaður á tíma þegar Jónas var sagður vera nær einráður á Íslandi. Hann var mjög þjóðlegur maður.

En sjálfstæðismenn hötuðu Jónas, hann var lengi óvinur númer eitt. Jónas vann aldrei með Íhaldinu eins og það var kallað. En hann er stofnandi Framsóknarflokksins og áhrifamesti stjórnmálamaður sem hefur verið í þeim herbúðum.

Eru það kannski mistök hjá sjálfstæðismönnum að láta leiða sig inn í þetta musteri framsóknarmennskunnar?